Dhṛtarāṣṭra–Duryodhana Saṃvāda on Restraint and Rājānīti
Chapter 50
Devanagari script
तत्र सम यदि शक्त: स्यां पातये5हं वृकोदरम् | यदि कुर्या समारम्भं भीम॑ हन्तुं नराधिप,उस समय वहाँ यदि मैं समर्थ होता तो भीमसेनको वहीं मार गिराता। राजन! यदि मैं भीमसेनको मारनेका उद्योग करता तो मेरी भी शिशुपालकी-सी ही दशा हो जाती; इसमें संशय नहीं है। भारत! शत्रुके द्वारा किया हुआ उपहास मुझे दग्ध किये देता है
Transliteration
tatra sam yadi śaktaḥ syāṃ pātaye'haṃ vṛkodaram | yadi kuryāṃ samārambhaṃ bhīmaṃ hantuṃ narādhipa ||
Translation
Дурьодхана сказал: «Там же, будь я способен, я бы тут же сразил Врикодару (Бхиму). Но, о царь, если бы я взялся убить Бхиму, меня постигла бы та же участь, что и Шишупалу,—в этом нет сомнения. О Бхарата, насмешка врага жжёт меня изнутри.»
Word by Word
[{'term''tatra', 'definition': 'there, in that place'}, {'term': 'sam (samaṃ)', 'definition': 'then/thereupon
[{'term':
also ‘equally, directly’ (contextual adverb)'}, {'term''yadi', 'definition': 'if'}, {'term': 'śaktaḥ', 'definition': 'able, capable, competent'}, {'term': 'syām', 'definition': 'I would be (optative of √as)'}, {'term': 'pātaye (pātayeyam)', 'definition': 'I would cause to fall, strike down (causative/optative sense)'}, {'term': 'aham', 'definition': 'I'}, {'term': 'vṛkodaram', 'definition': 'Vṛkodara, ‘wolf-bellied’
also ‘equally, directly’ (contextual adverb)'}, {'term':
epithet of Bhīma'}, {'term''samārambham', 'definition': 'undertaking, enterprise, attempt, aggressive initiative'}, {'term': 'bhīmam', 'definition': 'Bhīma (also ‘terrible’ as an adjective)'}, {'term': 'hantum', 'definition': 'to kill (infinitive of √han)'}, {'term': 'narādhipa', 'definition': 'O ruler of men, O king'}]