Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

ततः स गण्डकाउछूरो विदेहान्‌ भरतर्षभ:,महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।।

tataḥ sa gaṇḍakaucchūro videhān bharatarṣabhaḥ, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārṭūlo dviṣacchoka-vivardhanaḥ |

Вайшампаяна сказал: Затем тот могучий бык среди Бхаратов двинулся на область Гандка и на Видехов. Его окружало огромное войско, подобное боевому колесу, сокрушающему враждебные царства; оно было полно слонов, коней и колесниц, при оружии и в доспехах. Он шел вперед, умножая скорбь врагов.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गण्डक-औच्छूरःthe hero of (the region of) Gaṇḍaka
गण्डक-औच्छूरः:
Karta
TypeAdjective
Rootऔच्छूर
FormMasculine, Nominative, Singular
विदेहान्the Videhas (people/country of Videha)
विदेहान्:
Karma
TypeNoun
Rootविदेह
FormMasculine, Accusative, Plural
भरत-ऋषभःbull among the Bharatas
भरत-ऋषभः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषभ
FormMasculine, Nominative, Singular
महताwith great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बल-चक्रेणwith a wheel/array of forces (army-formation)
बल-चक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
पर-राष्ट्र-अवमर्दिनाcrushing the enemy kingdoms
पर-राष्ट्र-अवमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootअवमर्दिन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
हस्ति-अश्व-रथ-पूर्णेनfilled with elephants, horses, and chariots
हस्ति-अश्व-रथ-पूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormNeuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmoured, equipped (with mail/armor)
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty, splendid in prowess
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded, accompanied
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरत-शार्दूलःtiger among the Bharatas
भरत-शार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootशार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषत्-शोक-विवर्धनःincreasing the sorrow of enemies
द्विषत्-शोक-विवर्धनः:
Karta
TypeAdjective
Rootविवर्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
J
Janamejaya
B
Bhārata hero (implied: Bhīmasena in the surrounding narrative)
G
Gaṇḍaka (Gaṇḍakī region)
V
Videha (Mithilā)
E
Elephants
H
Horses
C
Chariots
A
Army/host (balacakra)

Educational Q&A

The verse frames military expansion as an extension of royal duty (rājadharma): force is organized, disciplined, and directed toward political objectives—subduing hostile realms—rather than portrayed as personal violence. It highlights the ethical ideal that a kṣatriya’s power should operate under command and for the stability of the kingdom.

Vaiśaṃpāyana describes a leading Bharata warrior marching with a large, fully equipped army—elephants, horses, and chariots—to subdue the Gaṇḍaka region and the Videhas, thereby causing fear and grief among enemies as part of a broader campaign of conquest.