Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः

The Commencement of the Great Departure

ततः प्ररुरुदु: सर्वा: स्त्रियों दृष्टवा नरोत्तमान्‌

tataḥ praruruduḥ sarvāḥ striyo dṛṣṭvā narottamān | pūrvaṃ dyūte parāstāḥ pāṇḍavā yathā vanaṃ gatāḥ tathā tasmin divase draupadyā saha tān narottamān pāṇḍavān evaṃ gacchataḥ paśyantyo nagarasya sarvāḥ striyo ruroduḥ | kintu teṣāṃ sarveṣāṃ bhrātṝṇāṃ asyā yātrāyāṃ mahān harṣaḥ abhavat ||

Вайшампаяна сказал: Тогда, увидев тех лучших из мужей, все женщины разрыдались. Как некогда Пандавы, потерпев поражение в игре в кости, ушли в лес, так и в тот день — увидев, как благородные Пандавы уходят тем же образом, вместе с Драупади, — женщины города громко плакали. Но для самих братьев это путешествие стало источником глубокой радости: оно означало их сознательный поворот от мирской власти к последнему пути отречения.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
FormAvyaya
प्ररुरुदुःthey wept
प्ररुरुदुः:
Karta
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Karana
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्यय), पूर्वकाल
नरोत्तमान्the best of men
नरोत्तमान्:
Karma
TypeNoun
Rootनरोत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas
D
Draupadī
W
women of the city
T
the city (nagara)
F
forest (vana)
D
dice-game (dyūta)

Educational Q&A

The verse contrasts public grief with the protagonists’ inner clarity: society mourns the loss of its protectors, while the Pāṇḍavas rejoice in choosing the dharmic culmination—letting go of power and embracing the final journey. It highlights impermanence and the ethical ideal of detachment after fulfilling one’s duties.

As the Pāṇḍavas depart the city on their great final journey, accompanied by Draupadī, the city’s women cry upon seeing them leave. The scene is explicitly likened to the earlier departure to the forest after the dice-game defeat, but now the brothers themselves feel great joy in this purposeful departure.