Shloka 26
“किरीटधारी अर्जुनने अकेले जो पराक्रम किया है, इसे सारे संसारके साथ तुमने प्रत्यक्ष देख लिया है। ऐसा पराक्रम न तो इन्द्र कर सकते हैं और न यमराज। न धाता कर सकते हैं और न भगवान् यक्षराज कुबेर ।। अतोड5पि भूयान् स्वगुणैर्धनंजयो न चातिवर्तिष्यति मे वचो5खिलम् । तवानुयात्रां च सदा करिष्यति प्रसीद राजेन्द्र शमं त्वमाप्लुहि,“यद्यपि अर्जुन अपने गुणोंद्वारा इससे भी बहुत बढ़े-चढ़े हैं, तथापि मुझे विश्वास है कि मेरी कही हुई इन सारी बातोंको कदापि नहीं टालेंगे। यही नहीं, वे सदा तुम्हारा अनुसरण करेंगे; इसलिये राजेन्द्र! तुम प्रसन्न होओ और संधि कर लो
kirīṭadhārī arjunena ekena yaḥ parākramaḥ kṛtaḥ, taṃ sarvalokena saha tvaṃ pratyakṣam apaśyaḥ. tādṛśaḥ parākramaḥ na śakraḥ kartuṃ śaknoti, na yamarājaḥ; na dhātā, na ca yakṣarājaḥ kuberaḥ. ato 'pi bhūyān svaguṇair dhanañjayaḥ, na cātivartiṣyati me vaco 'khilam; tavānuyātraṃ ca sadā kariṣyati. prasīda rājendra, śamaṃ tvam āpluhi.
Санджая сказал: Ты видел собственными глазами — вместе со всем миром — доблесть, которую Арджуна, носящий диадему, явил в одиночку. Такая мощь недоступна даже Индре и Яме; ни Дхата, Творец, ни Кубера, владыка якшей, не могут сравниться с ней. И хотя Дхананджая ещё выше благодаря врождённым добродетелям, я уверен: он не отвергнет ни одного из моих слов. Более того, он всегда будет следовать твоему водительству. Потому, о царь царей, умиротвори сердце — вступи в мир и заключи соглашение.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the midst of war, wise counsel urges rulers to recognize overwhelming reality, restrain pride, and choose peace when it serves the greater good. True kingship is shown not only by fighting but by timely pacification (śama) and heeding sound advice.
Sanjaya reports and interprets Arjuna’s extraordinary battlefield prowess, declaring it unmatched even by major deities. Using this as persuasive leverage, he advises the king to be appeased and to seek peace, asserting that Arjuna—though supremely capable—will still respect guidance and follow the king’s lead.