Shloka 14
'सारथे! पहले तो इस बातका दु:ख हो रहा है कि धर्मराज मुझे छोड़कर स्वयं ही शत्रुओंके बीचमें चले गये। पता नहीं, वे अबतक जीवित हैं या नहीं? अर्जुनका भी कोई समाचार नहीं मिला; इससे आज मुझे अधिक दु:ख है ।। सो हं द्विषत्सैन्यमुदग्रकल्पं विनाशयिष्ये परमप्रतीत: । एततन्निहत्याजिमध्ये समेतं प्रीतो भविष्यामि सह त्वयाद्य,“अच्छा, अब मैं अत्यन्त विश्वस्त होकर शत्रुओंकी प्रचण्ड सेनाका विनाश करूँगा। यहाँ एकत्र हुई इस सेनाको युद्धस्थलमें नष्ट करके मैं तुम्हारे साथ ही आज प्रसन्नताका अनुभव करूँगा
saṃjaya uvāca | sārathē! pūrvaṃ tu etad duḥkhaṃ me vartate yat dharmarājaḥ māṃ vihāya svayam eva śatrūṇāṃ madhye gataḥ | na jānāmi sa adyāpi jīvati vā na vā | arjunasya api na kiṃcid vṛttāntaṃ labdhaṃ; tasmād adya me bhūyo duḥkham | so 'haṃ dviṣat-sainyam udgra-kalpaṃ vināśayiṣye parama-pratītaḥ | etat nihatyāji-madhye sametaṃ prīto bhaviṣyāmi saha tvayā adya ||
Санджая сказал: «Возничий! Прежде всего мне больно оттого, что царь Дхармараджа оставил меня и один вошёл в гущу врагов. Не знаю, жив ли он доныне. И вестей об Арджуне нет — оттого моя скорбь сегодня ещё сильнее. Потому, с твёрдой уверенностью, я сокрушу вражеское войско, свирепое, как буря. Истребив это собравшееся войско в самом средоточии битвы, я сегодня обрету облегчение и удовлетворение — вместе с тобой.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior’s ethical psychology in crisis: grief and uncertainty about loved ones can intensify resolve, and duty is framed as decisive action in battle despite fear and incomplete information.
Sanjaya addresses the charioteer, lamenting that Yudhisthira went alone into enemy lines and that there is no news of Arjuna. He then declares, with confidence, that he will destroy the assembled enemy forces in the thick of battle and find relief together with the charioteer.