Shloka 12
विचित्र युद्ध करनेवाले, रथियोंमें श्रेष्ठ माद्रीकुमार नकुलने कृतवर्मापर चढ़ाई की। ट्रपदकुमार पांचालराज सेनापति धृष्टद्युम्नने सेनासहित कर्णपर आक्रमण किया ।। दुःशासनो भारत भारती च संशप्तकानां पृतना समृद्धा । भीम रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठ भीम समार्छत्तमसहुवेगम्,भारत! दुःशासन, कौरव-सेना और संशप्तकोंकी समृद्धिशालिनी वाहिनीने असहा वेगशाली, शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ तथा युद्धमें भयंकर प्रतीत होनेवाले भीमसेनपर चढ़ाई की
sañjaya uvāca | vicitra-yuddha-karaṇe rathināṃ śreṣṭho mādrī-kumāro nakulaḥ kṛtavarmāṇam abhyadhāvat | drupada-kumāraḥ pāñcāla-rāja-senāpatiḥ dhṛṣṭadyumnaḥ senā-sahitaḥ karṇam abhyākrāmat || duḥśāsano bhārata bhāratī ca saṃśaptakānāṃ pṛtanā samṛddhā | bhīmaṃ raṇe śastra-bhṛtāṃ variṣṭhaṃ bhīmaṃ samarcchat tam asahya-vegām ||
Санджая сказал: Накула, сын Мадри — лучший среди колесничих и искусный в разнообразных приемах боя — ринулся на Критавармана. Дхриштадьюмна, сын Друпады и воевода панчалов, двинулся со своим войском, чтобы ударить по Карне. Затем Духшасана вместе с ратью кауравов и хорошо снаряжёнными отрядами самшаптаков обрушился на Бхимасену — грозного в сражении, лучшего среди носителей оружия — нападая с неукротимым, яростным натиском.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical reality of the Kurukṣetra war: individual prowess draws collective counterforce, and commanders deploy coordinated assaults to contain a single dominant warrior. It reflects kṣatriya-dharma in its martial form—duty-bound engagement—while also implying the tragic escalation where strategy and numbers are used to overwhelm even the most valiant.
Multiple engagements occur simultaneously: Nakula charges Kṛtavarmā; Dhṛṣṭadyumna, leading the Pāñcāla army, attacks Karṇa; and on the Kaurava side, Duḥśāsana along with the Kaurava troops and the Saṃśaptaka battalions surge against Bhīma with fierce, seemingly irresistible speed.