Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

बभूवुर्विमला: सर्वा दिशो राजन्‌ समन्ततः । चाषाक्ष शतपत्राश्न क्रौज्चाश्रैव जनेश्वर,प्रयाहि शीघ्र॑ गोविन्द सूतपुत्रजिघांसया । “गोविन्द! अब मेरा रथ तैयार हो। उसमें पुनः उत्तम घोड़े जोते जायँ और मेरे उस विशाल रथमें सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्र सजाकर रख दिये जायाँ। अअभ्वारोहियोंद्वारा सिखलाये और टहलाये गये घोड़े रथसम्बन्धी उपकरणोंसे सुसज्जित हो शीघ्र यहाँ आवें और आप सूतपुत्रके वधकी इच्छासे जल्दी ही यहाँसे प्रस्थान कीजिये”

sañjaya uvāca |

babhūvur vimalāḥ sarvā diśo rājan samantataḥ |

caṣākṣaśatapatrāś ca krauñcāś caiva janeśvara |

prayāhi śīghraṃ govinda sūtaputra-jighāṃsayā |

"govinda! adya me rathaḥ sajjo bhavatu | tasmin punaḥ śreṣṭhā aśvā yujyantām | mama mahati rathe sarvāṇy astrāṇi śastrāṇi ca saṃnaddhāni nidhīyantām | aśvāś ca aśvārūḍhaiḥ śikṣitāḥ paricālitāś ca ratha-sambandhi-upakaraṇaiḥ susajjitāḥ śīghram ihāgacchantu | bhavān ca sūtaputrasya vadhecchayā kṣipram ito niṣkramatu"

Санджая сказал: О царь, со всех сторон стороны света стали ясны и светлы. Показались журавли и иные благоприятные птицы, о владыка людей. Тогда он побудил Говинду: «Поспеши с решимостью убить сына суты. Пусть мою колесницу приготовят немедля; вновь запрягут лучших коней. В моей большой колеснице разложи всякого рода оружие и метательные снаряды. Пусть кони—обученные и выезженные искусными всадниками—быстро явятся сюда, полностью снаряжённые всей упряжью колесницы. И ты, о Говинда, желая принести смерть сыну суты, выступай отсюда без промедления.»

बभूवुःbecame / were
बभूवुः:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
विमलाःpure, clear
विमलाः:
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दिशःdirections, quarters
दिशः:
Karta
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
अक्षaxle (of a chariot)
अक्ष:
Karta
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शतपत्राश्नone who eats/feeds on hundred-petalled (lotuses) (epithet; uncertain here)
शतपत्राश्न:
TypeNoun
Rootशतपत्राश्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रौञ्चाःkrauncha-birds (curlews/cranes)
क्रौञ्चाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
जन-ईश्वरO lord of people
जन-ईश्वर:
TypeNoun
Rootजन + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
प्रयाहिdepart, go forth
प्रयाहि:
TypeVerb
Rootया (धातु) + प्र
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
गोविन्दO Govinda
गोविन्द:
TypeNoun
Rootगोविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
सूत-पुत्रthe charioteer’s son (Karna)
सूत-पुत्र:
Karma
TypeNoun
Rootसूत + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जिघांसयाwith the desire to kill
जिघांसया:
Karana
TypeNoun
Rootजिघांसā (इच्छार्थक-भाववाचक; √हन् से)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by rājan/janeśvara)
G
Govinda (Kṛṣṇa)
S
Sūtaputra (Karṇa)
R
ratha (chariot)
A
aśva (horses)
A
astra
Ś
śastra
K
krauñca (cranes)
D
diśaḥ (the quarters/directions)

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, perception of omens and the urgency of preparation can intensify resolve; ethically, it also shows how epithets like “sūtaputra” can frame an enemy through social identity, reminding readers that intention and speech shape the moral atmosphere of conflict.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the directions appear bright and auspicious birds are seen; immediately, a command is issued to Govinda (Kṛṣṇa) to depart quickly, have the chariot and horses readied, weapons arranged, and to proceed with the intent of killing Karṇa (referred to as “the sūta’s son”).