Shloka 40
संजय कहते हैं--महाराज! किरीटधारी कुन्तीकुमार अर्जुन धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिससे पुन: ऐसा कहकर शस्त्र खोल, धनुष नीचे डाल और तलवारको तुरंत ही म्यानमें रखकर लज्जासे नतमस्तक हो हाथ जोड़ पुनः उनसे इस प्रकार बोले--'राजन्! आप प्रसन्न हों। मैंने जो कुछ कहा है, उसके लिये क्षमा करें। समयपर आपको सब कुछ मालूम हो जायगा। इसलिये आपको मेरा नमस्कार है' ।। प्रसाद्य राजानममित्रसाहं स्थितो<ब्रवीच्चैव पुन: प्रवीर: । नेदं चिरात् क्षिप्रमिदं भविष्य- त्यावर्ततेड्सावभियामि चैनम्,इस प्रकार शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ राजा युधिष्ठिरको प्रसन्न करके प्रमुख वीर अर्जुन खड़े होकर फिर बोले--“महाराज! अब कर्णके वधमें देर नहीं है। यह कार्य शीघ्र ही होगा। वह इधर ही आ रहा है; अतः मैं भी उसीपर चढ़ाई कर रहा हूँ
sañjaya uvāca—mahārāja! kirīṭadhārī kuntīkumāra arjunaḥ dharmātmāsu śreṣṭhaṃ yudhiṣṭhiram punaḥ evam uktvā śastrāṇi mocayitvā, dhanuḥ adhaḥ nikṣipya, khaḍgaṃ ca tvaritaṃ kośe niveśya, lajjayā natamastakaḥ san karau añjalīkṛtvā punaḥ enam itthaṃ abravīt—“rājan! prasīda. mayā yat kiñcid uktaṃ tatkṛte kṣamasva. kāle sarvaṃ te viditaṃ bhaviṣyati. tasmāt te namas.”
prasādya rājānam amitra-sāhaṃ sthito ’bravīc caiva punaḥ pravīraḥ—“na idaṃ cirāt; kṣipram idaṃ bhaviṣyati. sa āvartate; asau abhiyāmi ca enam.”
iti śatrūṇāṃ samīkṣaṇe samarthaṃ rājānaṃ yudhiṣṭhiram prasādya pradhāna-vīraḥ arjunaḥ sthitvā punaḥ abravīt—“mahārāja! idānīṃ karṇavadhe na vilambaḥ. etat kāryaṃ śīghram eva bhaviṣyati. sa ihaiva āgacchati; ataḥ aham api tam eva abhiyāmi.”
Санджая сказал: «О царь! Арджуна, сын Кунти, увенчанный диадемой, сказав так ещё раз Юдхиштхире — первейшему среди праведных, — снял с себя оружие, опустил лук и тотчас вложил меч в ножны. Склонив голову от стыда и сложив ладони в почтительном жесте, он вновь произнёс: “О царь, будь доволен. Прости всё, что я сказал. В своё время ты узнаешь всё. Потому — мой поклон тебе”. Успокоив тем самым Юдхиштхиру, могучего царя, способного противостоять врагам, великий воин Арджуна поднялся и снова сказал: “Это не затянется; всё свершится быстро. Он разворачивается и идёт сюда — потому и я выступаю против него”.»
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the heat of war, dharma requires restraint in speech and accountability. Arjuna models ethical conduct by acknowledging wrongdoing, seeking forgiveness from the righteous king, and then returning to his duty without letting pride override respect and truth.
After a tense exchange, Arjuna pacifies Yudhishthira with a humble apology—lowering weapons, bowing, and saluting. He then declares that Karna’s death will occur soon, noting Karna’s approach and stating his own immediate advance to engage him.