Shloka 51

कर्णनिधनवृत्तान्तनिवेदनम् | Reporting Karṇa’s Fall to Yudhiṣṭhira

Devanagari script

बहुवृक्षलतागुल्ममेतद्‌ वनमुपाश्रिता: । इति तान्‌ ख्यापयामास तेभ्यस्तत्त्वंस कौशिक:

Transliteration

bahuvṛkṣalatāgulmam etad vanam upāśritāḥ | iti tān khyāpayāmāsa tebhyaḥ tattvaṃ sa kauśikaḥ ||

Translation

«Этот лес, густой от множества деревьев, лиан и кустарников, избран ими как убежище». Так Каушика сообщил им, ясно изложив истинное положение дел. В рамке повествования эта строка подчёркивает: проводник или знаток дхармы должен говорить прямо о обстоятельствах—особенно когда другие ищут укрытия,—чтобы верное действие было избрано при полном знании, а не из смятения или сокрытия.

Word by Word

• बहु: many/much
• बहु: Karma
• Type: Adjective
• Root: बहु
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• वृक्ष: trees
• वृक्ष: Karma
• Type: Noun
• Root: वृक्ष
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• लता: creepers/vines
• लता: Karma
• Type: Noun
• Root: लता
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• गुल्मम्: thicket/bush-clump
• गुल्मम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गुल्म
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• एतत्: this
• एतत्: Karta
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: एतद्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• वनम्: forest
• वनम्: Karta
• Type: Noun
• Root: वन
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• उपाश्रिताः: having resorted to / dwelling in
• उपाश्रिताः: Karta
• Type: Adjective
• Root: उप-आ-श्रि
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• इति: "thus" (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• तान्: them
• तान्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• ख्यापयामास: made known / informed
• Type: Verb
• Root: ख्यापय् (causative of √ख्या)
• Form: Perfect (periphrastic), 3rd, Singular, Parasmaipada

• तेभ्यः: to them
• तेभ्यः: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Dative, Plural

• तत्त्वम्: the truth / the real state
• तत्त्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तत्त्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• कौशिकः: Kaushika (Vishvamitra/descendant of Kuśika)
• कौशिकः: Karta
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: कौशिक
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• वायुदेव (Vāyudeva)
• कौशिक (Kauśika)
• वन (forest)