Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

कर्णपर्व — अध्याय ५९

Arjuna Breaks the Encirclement; Bhīma Reinforces

नदतां धार्तराष्ट्राणां पुन: पुनररिंदम: । धमता च महाशड्खान संग्रामे जितकाशिनाम्‌,पार्थ! मुझे जान पड़ता है कि महाराज युधिष्ठिर जीवित नहीं हैं; क्योंकि अमर्षशील शत्रुदमन भीमसेन संग्राममें विजयसे उल्लसित हो बड़े-बड़े शंख बजाते और बारंबार गर्जते हुए धृतराष्ट्रपुत्रोंका सिंहनाद चुपचाप सहन करते हैं

sañjaya uvāca |

nadatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ punaḥ punar ariṃdamaḥ |

dhamatā ca mahāśaṅkhān saṅgrāme jitakāśinām |

pārtha! me jānīyāt yudhiṣṭhiro mahārājo jīvati na iti; yataḥ amarṣaśīlo śatrudamanaḥ bhīmasenaḥ saṅgrāme vijayena ullasitaḥ san mahāśaṅkhān dhaman punaḥ punaḥ garjan dhārtarāṣṭrāṇāṃ siṃhanādaṃ tūṣṇīṃ sahate |

Санджая сказал: «О Партха (Дхритараштра), мне кажется, что царь Юдхиштхира не жив. Ибо Бхимасена — неукротимый в гневе и сокрушитель врагов — хотя и ликует победе, всё же трубит в великие раковины и снова и снова рычит, молча снося львиные крики сыновей Дхритараштры на поле брани».

नदताम्of (those) roaring
नदताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootनद्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, षष्ठी, बहुवचन, पुं
धार्तराष्ट्राणाम्of the sons of Dhṛtarāṣṭra
धार्तराष्ट्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain (repeatedly)
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अरिंदमःenemy-subduing (one)
अरिंदमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिंदम
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
धमतःblowing
धमतः:
Karta
TypeVerb
Rootधम्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, प्रथमा, एकवचन, पुं
and
:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Root
महाशङ्खान्great conches
महाशङ्खान्:
Karma
TypeNoun
Rootमहाशङ्ख
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
जितकाशिनाम्of those who have won glory/splendour
जितकाशिनाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootजितकाशिन्
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
पार्थO Pārtha
पार्थ:
Sampradana
TypeNoun
Rootपार्थ
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (addressed as Partha in this passage)
D
Dhritarashtra's sons (Kauravas / Dhartarashtras)
Y
Yudhishthira
B
Bhimasena
M
Mahashankha (great conches)
B
Battlefield (saṅgrāma)

Educational Q&A

The verse highlights how battlefield sounds—roars, conches, and ‘lion-cries’—serve as signals interpreted for morale and meaning. Sanjaya reads Bhima’s behavior as an omen about Yudhishthira’s fate, showing how war distorts judgment through fear, hope, and inference rather than certainty.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that the Kauravas are roaring repeatedly, while Bhima, despite being victorious and loudly blowing great conches and roaring, is ‘silently enduring’ the Kaurava lion-cries. From this unusual mix of triumph and restraint, Sanjaya conjectures that Yudhishthira may have fallen.