Shloka 2
भीमसेनस्य वेगाभिपातः—विशोकसारथिसंवादश्च
Bhīma’s surge and dialogue with charioteer Viśoka
किरन्निषुगणान् घोरान् स्वर्णपुड्खाज्शिलाशितान् । दर्शयन् विविधान् मार्गान् शिक्षाश्व॒ लघुहस्तवत्,वह बड़े-बड़े अस्त्रोंका ज्ञाता था; इसलिये शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले योद्धाके समान सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखोंसे युक्त भयंकर शरसमूहोंकी वर्षा करता और नाना प्रकारके मार्ग एवं शिक्षाका प्रदर्शन करता हुआ दिव्यास्त्रोंसे अभिमन्त्रित बाणोंद्वारा समरांगणमें युधिष्ठिको अवरुद्ध करके आकाशको उन बाणोंसे भरने लगा
sañjaya uvāca | kirann iṣugaṇān ghorān svarṇapuṅkhān śilāśitān | darśayan vividhān mārgān śikṣāś ca laghuhastavat |
Санджая сказал: «Извергая грозные снопы стрел — с золотыми оперениями и камнем отточенными наконечниками, — он показывал множество траекторий и тонкости выучки, словно воин с молниеносной рукой. Стрелами, укреплёнными мантрами божественных оружий, он стеснил Юдхиштхиру на поле брани и начал наполнять небо древками.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined training (śikṣā) and technical mastery can make violence extraordinarily effective; ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension between prowess and restraint—skill in war is admired, yet its consequences (overwhelming force that ‘fills the sky’) invite reflection on responsible use of power within kṣatriya-dharma.
Sañjaya describes a warrior unleashing terrifying volleys of expertly prepared arrows, demonstrating varied firing paths and refined technique, and using divinely empowered missiles to check/hem in Yudhiṣṭhira, saturating the battlefield sky with arrows.