Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line

अभीषून्‌ हि प्रतोदं च संजग्राह पितामह: । अपने तेजसे प्रकाशित होते हुए भगवान्‌ ब्रह्माने रथारूढ़ होकर घोड़ोंकी बागडोर और चाबुक दोनों वस्तुएँ अपने हाथमें ले लीं ।। ७८ इ ।। तत उत्थाप्य भगवांस्तान्‌ हयाननिलोपमान्‌

abhīṣūn hi pratodaṃ ca saṃjagrāha pitāmahaḥ | apane tejase prakāśita hote hue bhagavān brahmāne rathārūḍha hokara ghoṛoṃ kī bāgaḍora aura cābuka donoṃ vastueṃ apane hātha meṃ le līṃ || 78 || tata utthāpya bhagavāṃs tān hayān anilopamān

Затем Прадед взял в руки вожжи и кнут. Сияя собственным блеском, благословенный Брахма, взойдя на колесницу, сам ухватил и поводья коней, и погоняло. После этого Владыка поднял тех скакунов, быстрых как ветер. Этот отрывок подчёркивает нравственный образ ответственного владычества: в час беды истинно почтенные не довольствуются приказами издали, но сами берут управление, направляя могучие силы дисциплиной, а не разнузданностью.

अभीषून्reins
अभीषून्:
Karma
TypeNoun
Rootअभीषु
FormMasculine, Accusative, Plural
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
प्रतोदम्whip/goad
प्रतोदम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रतोद
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
संजग्राहtook/held
संजग्राह:
TypeVerb
Rootसम् + ग्रह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
पितामहःthe Grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्then/thereupon (from that)
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Ablative, Singular
उत्थाप्यhaving raised/roused
उत्थाप्य:
TypeVerb
Rootउद् + स्था
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
भगवान्the Blessed Lord (Brahmā)
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्those
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
हयान्horses
हयान्:
Karma
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Accusative, Plural
अनिलोपमान्like the wind
अनिलोपमान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनिल-उपम
FormMasculine, Accusative, Plural

पितामह उवाच

P
Pitāmaha (Grandsire)
B
Brahmā
C
chariot (ratha)
H
horses (haya)
R
reins (abhīṣu)
W
whip/goad (pratoda)

Educational Q&A

The verse presents an ethical model of governance and self-mastery: powerful forces (symbolized by wind-swift horses) must be guided by steady hands. True authority is shown by taking responsibility for direction and restraint, not by leaving control to impulse or to others.

A venerable figure (Pitāmaha) describes Brahmā mounting the chariot and personally taking the reins and whip, then rousing the wind-like horses—signaling decisive intervention and controlled action in a charged, martial setting.