Previous Verse
Next Verse

Shloka 493

Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure

Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin

क्लृप्तश्मश्रुभिराकीर्णा पूर्णचन्द्रनि भर्महीम्‌ । 'यहाँकी भूमि राजाओंके मनोहर कुण्डलयुक्त, चन्द्रमा और नक्षत्रोंके समान कान्तिमान्‌ एवं दाढ़ी-मूँछवाले पूर्ण चन्द्रतुल्य मुखोंसे ढक गयी है

kḷptasmaśrubhir ākīrṇā pūrṇacandranibhair mahīm |

Санджая сказал: Земля здесь стала густо покрыта царями — с аккуратно подстриженными усами и бородами, — чьи лица сияли, как полная луна. Их красота, уподобленная луне и звёздам и усиленная прелестными серьгами, ныне рассеяна по полю брани, превращая саму землю в мрачное зрелище павшего царского достоинства и цены войны.

क्लृप्तश्मश्रुभिःwith trimmed/arranged beards and moustaches
क्लृप्तश्मश्रुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootक्लृप्त-श्मश्रु
FormNeuter, Instrumental, Plural
आकीर्णाfilled, covered
आकीर्णा:
Karta
TypeAdjective
Rootआ-कीर्ण
FormFeminine, Nominative, Singular
पूर्णचन्द्रनिभैःwith (faces) resembling the full moon
पूर्णचन्द्रनिभैः:
Karana
TypeAdjective
Rootपूर्ण-चन्द्र-निभ
FormNeuter, Instrumental, Plural
मुखैःwith faces
मुखैः:
Karana
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Instrumental, Plural
भूमिःthe earth/ground
भूमिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kings (rājānaḥ)
E
earth/ground (mahī)
E
earrings (kuṇḍala) (implied by the accompanying sense)
M
moon (pūrṇacandra)
S
stars/constellations (nakṣatra) (implied by the accompanying sense)

Educational Q&A

The verse underscores the impermanence of worldly splendor: even radiant, ornamented kings—symbols of power and beauty—can be reduced to bodies covering the earth. It implicitly warns that war and ambition culminate in loss, and that dharma must be weighed against the human cost.

Sañjaya is reporting to Dhṛtarāṣṭra the aftermath/scene of battle: the ground is covered with fallen kings and warriors, described poetically as full-moon-faced and ornamented, emphasizing both their former grandeur and their present ruin.