Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
योधानां च महाशड्खान् पाण्डुरांश्न॒ प्रकीर्णकान् । निरस्तजिद्दान् मातड़ान् शयानान् पर्वतोपमान्,“देखो, सोनेकी छोटी-छोटी घंटियोंसे सुशोभित बहुसंख्यक रथोंके कितने ही टुकड़े हो गये हैं और नाना प्रकारके घोड़े लहूलुहान होकर पड़े हैं। अनुकर्ष, उपासंग, पताका, नाना प्रकारके ध्वज, योद्धाओंके सब ओर बिखरे हुए बड़े-बड़े श्वेत शंख तथा कितने ही पर्वताकार हाथी जीभ निकाले सोये पड़े हैं
yodhānāṁ ca mahāśaṅkhān pāṇḍurāṁś ca prakīrṇakān | nirastajiddhān mātaṅgān śayānān parvatopamān ||
Санджая сказал: «И виднелись большие раковины-горны воинов, повсюду разбросанные — белые, рассеянные по полю. Там же лежали могучие слоны, поверженные и неподвижные, словно горы, раскинув тела в смерти. Картина возвещала страшную цену битвы: гордые знаки и орудия войны обращены в обломки, а живая сила низвергнута.»
संजय उवाच
The verse underscores the impermanence of martial glory: symbols of pride (great conches) lie scattered, and even mountain-like elephants are felled. It invites reflection on the ethical weight and human cost of war, as seen through a truthful witness’s report.
Sañjaya describes the battlefield aftermath: large white conch-shells are strewn about, and massive elephants lie prostrate like mountains, indicating heavy casualties and the collapse of once-formidable forces.