Shloka 15
Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः
Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter
स वेदनार्तोम्बुदनिस्वनो नदं- श्वरन भ्रमन् प्रस्खलितान्तरोड<द्रवत् । पपात रुग्ण: सनियन्तृकस्तथा यथा गिरिव॑जविदारितस्तथा,वह हाथी वेदनासे पीड़ित हो मेघके समान गर्जना करता, सब ओर विचरता, घूमता और बीच-बीचमें लड़खड़ाता हुआ भागने लगा। अधिक घायल हो जानेके कारण वह महावतोंके साथ ही पृथ्वीपर गिर पड़ा; मानो वद्धद्वारा विदीर्ण किया हुआ पर्वत धराशायी हो गया हो
sa vedanārto ’mbudanisvano nadaṁśvaraṁ bhraman praskhalitāntaro dravat | papāta rugṇaḥ sa-niyantrakas tathā yathā girivajra-vidāritaḥ tathā ||
Санджая сказал: Терзаемый болью, слон заревел гулом грозовой тучи. В смятении он метался, кружил и бежал прочь, снова и снова спотыкаясь. Затем, тяжко израненный, он рухнул на землю вместе со своим погонщиком, словно гора, рассечённая молнией, обрушилась вниз. Эта сцена подчёркивает беспощадный напор битвы, где даже могучие создания и их человеческие хранители увлекаются в страдание и гибель.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh ethical reality of war: power and grandeur (a war-elephant likened to a mountain) are undone by pain and injury, and noncombatant-like attendants (the mahout) also suffer. It implicitly points to the fragility of embodied life and the collateral suffering produced by violence.
Sañjaya describes a wounded war-elephant: it bellows like thunder, runs about in confusion, repeatedly stumbles, and finally collapses on the ground together with its driver, compared to a mountain shattered by a thunderbolt.