Shloka 43
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
तस्य भीमोडपि द्विरदं गदया समपोथयत् | तस्मात् प्रमथिताजन्नागात् क्षेमधूर्तिमवप्लुतम्,तदनन्तर भीमने भी अपनी गदासे क्षेमधूर्तिके हाथीको मार डाला। फिर जब उस मरे हुए हाथीसे कूदकर क्षेमधूर्ति तलवार उठाये सामने आने लगा, उस समय भीमसेनने उसपर भी गदासे प्रहार किया। गदाकी चोट खाकर उसके प्राणपखेरू उड़ गये और वह तलवार लिये हुए अपने हाथीके पास ही गिर पड़ा
tasya bhīmo 'pi dviradaṃ gadayā samapothayat | tasmāt pramathitāj jannāgāt kṣemadhūrtim avaplutam |
Санджая сказал: Бхима также сокрушил его слона ударом булавы. Тогда Кшемадхурти, потрясённый и вынужденный оставить зверя, спрыгнул и пошёл вперёд. Когда он приблизился с мечом в руке, Бхимасена вновь поразил его булавой; от удара жизнь покинула его, и он рухнул возле своего слона, всё ещё сжимая меч.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh logic of battlefield dharma: when combat is joined, hesitation can be fatal, and a warrior’s duty is to neutralize immediate threats decisively. It also reflects the impermanence of martial power—mount, weapon, and life can be lost in an instant.
Sañjaya reports that Bhīma smashes Kṣemadhūrti’s elephant with his mace. Kṣemadhūrti dismounts and advances with a sword, but Bhīma strikes him again with the mace, killing him; he falls near his elephant with the sword still in hand.