Shloka 6
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
न हि दुर्योधनो मन्द: पुरा प्रोक्तमबुध्यत । वार्यमाणो मया तात भीष्मेण विदुरेण च,मूर्ख दुर्योधनने पहले मेरी कही हुई बातोंपर ध्यान नहीं दिया। तात! मैंने, भीष्मने, विदुरने तथा गान्धारीने भी सदा हितकी इच्छासे दुर्बुद्धि दुर्योधनको बार-बार मना किया; परंतु मोहवश पूर्वकालमें हमारी ये बातें उसके समझमें नहीं आयीं। उसीका यह फल अब प्राप्त हुआ है, जिससे भीमसेन समरांगणमें कुपित होकर मेरे मूर्ख पुत्रोंको प्रतिदिन यमलोक भेज रहा है
dhṛtarāṣṭra uvāca |
na hi duryodhano mandaḥ purā proktam abudhyata |
vāryamāṇo mayā tāta bhīṣmeṇa vidureṇa ca |
Дхритараштра сказал: «Дурьодхана не был поистине тупоумен; однако в прежние дни он не сумел понять сказанного ему. Хотя я, сын мой, и Бхишма, и Видура вновь и вновь пытались удержать его, он не желал внимать совету. Так, в ослеплении и упрямстве, он отверг наставления, желавшие ему блага,—и горький плод этого отказа ныне созрел в погибель.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Even when wise elders offer repeated, well-intentioned restraint, a person blinded by delusion and pride may refuse to understand; such rejection of dharmic counsel inevitably bears painful consequences.
Dhṛtarāṣṭra reflects on how Duryodhana earlier failed to heed the warnings and restraints given by himself, Bhīṣma, and Vidura; he recognizes that the present calamity of war is the outcome of that earlier refusal to listen.