Shloka 55
Irāvān-nidhana-anantaraṃ Ghaṭotkaca-nādaḥ
After Irāvān’s fall: Ghaṭotkaca’s roar and the clash with Duryodhana
Devanagari script
ततः प्रवृत्त: सुमहान् संग्राम: शोणितोदकः । तावकानां च समरे पाण्डवानां च भारत,भारत! तत्पश्चात् रणक्षेत्रमें आपके पुत्रों और पाण्डवोंमें खूनको पानीकी तरह बहानेवाला महान संग्राम छिड़ गया
Transliteration
tataḥ pravṛttaḥ sumahān saṅgrāmaḥ śoṇitodakaḥ | tāvakānāṃ ca samare pāṇḍavānāṃ ca bhārata bhārata ||
Translation
Санджая сказал: Затем разразилась величайшая битва, в которой кровь текла, как вода, — между твоими сыновьями и Пандавами на поле брани, о Бхарата.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
प्रवृत्तःarisen, begun
प्रवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (√वृत्/√वृत्त् with प्र-; क्त-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमहान्very great
सुमहान्:
Karta
TypeAdjective
Rootसुमहत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
संग्रामःbattle
संग्रामः:
Karta
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
शोणितोदकःhaving blood as water; blood-watered
शोणितोदकः:
Karta
TypeAdjective
Rootशोणित-उदक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तावकानाम्of your people/sons (Kauravas)
तावकानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतावक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भारतO Bharata (Dhritarashtra)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (addressed as Bhārata)K
Kauravas (tāvakāḥ / your sons’ party)P
PāṇḍavasB
battlefield (raṇakṣetra / samara context)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes