Shloka 21

भीष्मभीमसमागमः — Bhīṣma–Bhīma Strategic Engagement and Counsel to the King

Devanagari script

भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूढ: प्रत्यड्मुखो युधि । मण्डल: स महाव्यूहो दुर्भेद्योडमित्रघातन:,भीष्मने युद्धस्थलमें कौरव-सैनिकोंका पश्चिमाभिमुख व्यूह बनाया था। वह मण्डल नामक महाव्यूह दुर्भेद्य होनेके साथ ही शत्रुओंका संहार करनेवाला था

Transliteration

bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūḍhaḥ pratyag-mukho yudhi | maṇḍalaḥ sa mahāvyūho durbhedyo 'mitra-ghātanaḥ ||

Translation

Санджая сказал: В разгар битвы Бхишма выстроил сыновей Дхритараштры в боевое построение, обращённое на запад. Этот великий боевой порядок, именуемый «Мандала», был труднопробиваем и предназначался для сокрушения врага — воплощение дисциплинированной стратегии, обращённой в разрушительную силу войны.

Word by Word

भीष्मेणby Bhishma

धार्तराष्ट्राणाम्of the Dhartarashtras (Kauravas)

व्यूढःarrayed/formed (in battle-order)

प्रत्यङ्मुखःfacing west/backward-facing

युधिin battle

मण्डलःa circle-formation (mandala)

सःthat/he

महाव्यूहःa great battle-array

दुर्भेद्यःhard to break/impregnable

उद्up/out (preverb)

अमित्रघातनःslayer of enemies

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

Sañjaya

Bhīṣma

Dhārtarāṣṭras (Kauravas)

Maṇḍala-vyūha (battle formation)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes