Shloka 4
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
सैन्यानि रौद्राणि भयानकानि व्यूढानि सम्यग् बहुलध्वजानि । विदार्य हत्वा च निपीड्य शूरा- स््ते पाण्डवानां त्वरिता महारथा:,“दादाजी! हमारी सेनाएँ अत्यन्त भयंकर तथा रौद्ररूप धारण करनेवाली हैं। उनकी व्यूह-रचना भी अच्छे ढंगसे की जाती है। इन सेनाओंमें ध्वजोंकी संख्या बहुत अधिक है, तथापि शूरवीर पाण्डव महारथी उनमें प्रवेश करके तुरंत हमारे सैनिकोंको विदीर्ण करते, मारते और पीड़ा देकर चले जाते हैं
saṃjaya uvāca | sainyāni raudrāṇi bhayānakāni vyūḍhāni samyag bahuladhvajāni | vidārya hatvā ca nipīḍya śūrās te pāṇḍavānāṃ tvaritā mahārathāḥ ||
Санджая сказал: «Наши войска свирепы и страшны, выстроены в надлежащие боевые порядки и густо покрыты бесчисленными знамёнами. И всё же героические махаратхи Пандавов стремительно врываются в них, разрывают наши ряды, убивают и сокрушают воинов — и тотчас идут дальше.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how mere numerical strength and impressive military display (formations and banners) do not guarantee success; disciplined valor and decisive action by elite warriors can shatter larger forces. Ethically, it reflects the Kṣatriya world where courage, skill, and resolve shape outcomes amid the harsh realities of war.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava armies are formidable and well-arranged, yet the Pāṇḍava great chariot-warriors rapidly penetrate these formations, inflict heavy damage—rending, killing, and crushing soldiers—and then withdraw or move onward without delay.