Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Duryodhana’s Anxiety, Bhīṣma’s Reassurance, and Renewed Mobilization (दुर्योधनचिन्ता–भीष्मप्रत्याश्वासन–सेनानिर्गमनम्)

तब श्रीकृष्णसहित अर्जुनने क्रोधसे लाल आँखें करके बारंबार गरम-गरम लंबी साँस खींचकर सोच-विचार करनेके पश्चात्‌ धनुषको बायें हाथसे दबाया। फिर उन शशत्रुसूदन गाण्डीवधारी पार्थने कुपित हो झुकी हुई गाँठवाले कुछ भयंकर बाण हाथमें लिये, जो जीवनका अन्त कर देनेवाले थे। बलवानोंमें श्रेष्ठ अर्जुनने उन बाणोंद्वारा तुरंत ही समरांगणमें अश्वत्थामाको घायल किया

tataḥ śrīkṛṣṇasahito 'rjunaḥ krodhena lohitākṣaḥ san punaḥ punaḥ uṣṇāni dīrghāṇi niḥśvāsān gṛhītvā vicārya dhanuḥ savye hastena nyapīḍayat | atha śatrusūdano gāṇḍīvadhārī pārthaḥ kupitaḥ śoṇitāntakarān bhīṣaṇān kiṃcid avanataparvaṇo bāṇān hastena jagrāha | balavatāṃ śreṣṭho 'rjunaḥ tair bāṇaiḥ samare sadya evāśvatthāmānaṃ vyathayat |

Санджая сказал: Тогда Арджуна, рядом со Шри Кришной, с глазами, покрасневшими от гнева, снова и снова втягивал длинные, горячие вздохи. Поразмыслив, он прижал лук левой рукой. И вот Партха — владыка Гандивы, губитель врагов — в ярости поднялся и взял в руку несколько страшных стрел, изогнутых в сочленениях, способных оборвать жизнь. Этими стрелами могучий Арджуна тотчас ранил Ашваттхаму на поле брани — показывая, как быстро в войне размышление может обратиться в смертоносную решимость, когда гнев начинает править судом.

ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
श्रीकृष्णसहितःaccompanied by Shri Krishna
श्रीकृष्णसहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीकृष्णसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
क्रोधात्from anger/out of anger
क्रोधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Ablative, Singular
लालाक्षःhaving red eyes
लालाक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootलालाक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
बारंबारम्again and again
बारंबारम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootबारंबारम्
उष्णोष्णम्hot (repeatedly: very hot)
उष्णोष्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउष्ण
FormNeuter, Accusative, Singular
दीर्घम्long
दीर्घम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीर्घ
FormNeuter, Accusative, Singular
निःश्वासम्breath/sigh
निःश्वासम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिःश्वास
FormMasculine, Accusative, Singular
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
आकृष्यhaving drawn (inhaled)
आकृष्य:
Karana
TypeVerb
Rootकृष्
Formल्यप् (absolutive), Parasmaipada
विमृश्यhaving reflected/considered
विमृश्य:
Karana
TypeVerb
Rootमृश्
Formल्यप् (absolutive), Parasmaipada
धनुःbow
धनुः:
Karma
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Accusative, Singular
वामहस्तेनwith the left hand
वामहस्तेन:
Karana
TypeNoun
Rootवामहस्त
FormMasculine, Instrumental, Singular
अपिडयत्pressed
अपिडयत्:
Karta
TypeVerb
Rootपीड्
FormImperfect (लङ्), 3, Singular, Parasmaipada
पुनःagain/then
पुनः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुनः
शत्रुसूदनःslayer of foes
शत्रुसूदनः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रुसूदन
FormMasculine, Nominative, Singular
गाण्डीवधारीbearer of the Gandiva
गाण्डीवधारी:
Karta
TypeNoun
Rootगाण्डीवधारिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थःson of Pritha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
कुपितःangered
कुपितः:
Karta
TypeAdjective
Rootकुपित
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
भयानकान्terrible
भयानकान्:
Karma
TypeAdjective
Rootभयानक
FormMasculine, Accusative, Plural
बाणान्arrows
बाणान्:
Karma
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Accusative, Plural
हस्तेin (his) hand
हस्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Locative, Singular
जग्राहtook/held
जग्राह:
Karta
TypeVerb
Rootग्रह्
FormPerfect (लिट्), 3, Singular, Parasmaipada
प्राणान्तकरान्life-ending
प्राणान्तकरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्राणान्तकर
FormMasculine, Accusative, Plural
बलवतांof the strong
बलवतां:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
श्रेष्ठःbest
श्रेष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
तैःwith those
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम्
समराङ्गणेon the battlefield
समराङ्गणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमराङ्गण
FormNeuter, Locative, Singular
अश्वत्थामानम्Ashvatthama
अश्वत्थामानम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्वत्थामन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अव्यधत्pierced/wounded
अव्यधत्:
Karta
TypeVerb
Rootव्यध्
FormImperfect (लङ्), 3, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śrī Kṛṣṇa
A
Arjuna (Pārtha, Gāṇḍīvadhārī, Śatrusūdana)
A
Aśvatthāmā
G
Gāṇḍīva (bow)
A
arrows (bāṇāḥ)
B
battlefield (samara/raṇāṅgaṇa)

Educational Q&A

Even in a dharma-governed war, inner states matter: anger (krodha) can rapidly convert deliberation into destructive action. The verse juxtaposes Arjuna’s moment of reflection with his immediate resort to deadly force, highlighting the ethical tension between kṣatriya duty and the need for self-mastery.

Sañjaya describes Arjuna, accompanied by Kṛṣṇa, becoming enraged, steadying his bow, taking up fearsome life-ending arrows, and promptly wounding Aśvatthāmā in the midst of battle.