Adhyāya 65: Dawn Assembly, Makara–Śyena Vyūhas, and Commander Engagements
हीनान् पुरुषकारेण मामकानद्य संजय । पातितान् पात्यमानांश्व हतानेव च शंससि
dhṛtarāṣṭra uvāca |
hīnān puruṣakāreṇa māmakān adya sañjaya |
pātitān pātyamānāṁś ca hatān eva ca śaṁsasi, sañjaya ||
Дхритараштра сказал: «Санджая, ныне ты сообщаешь, что люди моих сыновей лишены мужеского усердия. Ты говоришь о них как о уже поверженных, повергаемых и как о почти убитых. День за днём они гибнут от руки врага — и ты приносишь мне всё те же мрачные вести».
धृतराष्ट उवाच
The verse highlights the tension between puruṣakāra (human effort/valor) and the crushing momentum of war: Dhṛtarāṣṭra’s attachment makes him fixate on reports of defeat, revealing how grief and partiality distort judgment and keep one trapped in repetitive, painful narratives.
Dhṛtarāṣṭra reacts to Sañjaya’s battlefield report, complaining that Sañjaya keeps describing the Kaurava side as lacking valor and as being continually felled and slain by the enemy, day after day.