Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
कलिड्जप्रभवां चैव मांसशोणितकर्दमाम् | रुधिरस्यन्दिनीं तत्र भीम: प्रावर्तयन्नदीम्
kaliṅga-prabhavāṃ caiva māṃsa-śoṇita-kardamām | rudhira-syandinīṃ tatra bhīmaḥ prāvartayannadīm ||
Санджая сказал: Там Бхима поднял и пустил в ход страшную реку, словно восставшую из самого войска Калинги: её тина была из плоти и крови, и текла она потоком кровавого месива. Этот образ подчёркивает нравственный ужас войны: доблесть становится неотделима от бойни, а поле брани — ландшафтом этического разорения.
संजय उवाच
The verse uses a stark battlefield image to highlight the ethical cost of war: even when fought under kṣatriya-duty, violence produces a world of blood and suffering, warning the listener not to romanticize victory.
Sañjaya describes Bhīma’s ferocious onslaught against the Kaliṅga contingent, poetically portraying the carnage as a river originating from the Kaliṅga host, with flesh-and-blood mire and a current of gore.