गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
भीष्मचापच्युतैर्बाणैरार्तानां युध्यतां मृथे,जिघांसन्तं युधां श्रेष्ठ तदा55सीत् तुमुलं महत् । संजय कहते हैं--राजन्! पाण्डवपक्षके लाखों क्षत्रियशिरोमणि महारथी विराट सेनापति शूरवीर श्वेतको आगे करके आपके पुत्र दुर्योधनको अपना बल दिखाते हुए शिखण्डीको सामने रखकर भीष्मके सुवर्णभूषित रथपर चढ़ आये। भारत! वे महारथी श्लेतकी रक्षा करना चाहते थे। इसलिये उसे मारनेकी इच्छावाले योद्धाओंमें श्रेष्ठ भीष्मपर उन्होंने धावा किया। उस समय बड़ा भयंकर युद्ध छिड़ गया
bhīṣma-cāpa-cyutair bāṇair ārtānāṁ yudhyatāṁ mṛdhe, jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā sīt tumulaṁ mahat.
Санджая сказал: «О царь, когда стрелы, выпущенные из лука Бхишмы, поражали изнемогающих воинов, сражавшихся в свалке, Бхишма—первейший из бойцов—стал мишенью тех, кто жаждал его смерти. Тогда разгорелась великая, смятенная битва».
संजय उवाच
The verse highlights how the prowess of a single foremost warrior can intensify collective violence: Bhīṣma’s effective archery causes widespread distress, provoking concentrated retaliation and escalating the battle’s ferocity—an implicit reminder of the grave ethical weight carried by martial excellence in war.
Sañjaya reports that Bhīṣma’s arrows are cutting down fighters in the thick of combat; in response, warriors who wish to slay Bhīṣma surge against him, and the clash swells into a great, chaotic, and terrifying engagement.