Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Bhīṣma Parva, Adhyāya 4 — Dhṛtarāṣṭra–Vyāsa Saṃvāda on Kāla and Jayalakṣaṇa

Signs of Victory

त्रसानां खलु सर्वेषां श्रेष्ठा राजन्‌ जरायुजा: । जरायुजानां प्रवरा मानवा: पशवश्च ये,राजन! सम्पूर्ण जंगम जीवोंमें जरायुज श्रेष्ठ माने गये हैं, जरायुजोंमें भी मनुष्य और पशु उत्तम हैं

trasānāṁ khalu sarveṣāṁ śreṣṭhā rājan jarāyujāḥ | jarāyujānāṁ pravarā mānavāḥ paśavaś ca ye rājan ||

Санджая сказал: «О царь, среди всех подвижных существ первейшими считаются рождающиеся из чрева. А среди чреворождённых, о царь, лучшими признаются люди и звери».

त्रसानाम्of the moving (living beings)
त्रसानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootत्रस (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
खलुindeed
खलु:
TypeIndeclinable
Rootखलु
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
श्रेष्ठाःthe best
श्रेष्ठाः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
जरायुजाःthe viviparous (born from a womb/placenta)
जरायुजाः:
Karta
TypeNoun
Rootजरायुज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
जरायुजानाम्among/of the viviparous
जरायुजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजरायुज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रवराःthe foremost
प्रवराः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
मानवाःhumans
मानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पशवःanimals/beasts
पशवः:
Karta
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
येwho/which
ये:
Karta
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'rājan')
M
mānavāḥ (humans)
P
paśavaḥ (animals)
J
jarāyujāḥ (viviparous beings)

Educational Q&A

The verse presents a traditional classification and valuation of living beings: among mobile creatures, womb-born (viviparous) are considered superior, and within them humans and animals are highlighted as pre-eminent—implying a framework for ethical reflection on life, responsibility, and the place of human agency.

Sañjaya, narrating events and reflections to King Dhṛtarāṣṭra, states a general principle about the ranking of living beings, functioning as contextual discourse within Bhīṣma Parva’s broader war narration and its moral-philosophical framing.