Shloka 47
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
Devanagari script
वैशम्पायन उवाच पितुर्वचो निशम्यैतद् धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम् । दिष्टमेतत् पुरा मन्ये भविष्यति नरक्षय:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! अपने पिता व्यासजीका यह वचन सुनकर धृतराष्ट्रने कहा--“भगवन्! मैं तो इसे पूर्वनिश्चित दैवका विधान मानता हूँ; अतः यह जनसंहार होगा ही
Translation
Вайшампаяна сказал: О Джанамеджая! Услышав эти слова своего отца Вьясы, Дхритараштра произнёс: «О почтенный! Я полагаю, что это издавна предначертано судьбой; потому и будет неизбежна гибель людей».
Word by Word
वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
वचःspeech; words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
निशम्यhaving heard
निशम्य:
TypeVerb
Rootनि-शम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
धृतराष्ट्रःDhritarashtra
धृतराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उदब्रवीत्spoke; said forth
उदब्रवीत्:
TypeVerb
Rootउद्-ब्रू
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Accusative, Singular
दिष्टम्ordained; fated
दिष्टम्:
TypeAdjective
Rootदिष्ट
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
पुराformerly; earlier
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
मन्येI think; I consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन्
FormPresent, 1st, Singular, Atmanepada
भविष्यतिwill be; will happen
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
FormSimple Future, 3rd, Singular, Parasmaipada
नरक्षयःdestruction of men; slaughter
नरक्षयः:
Karta
TypeNoun
Rootनरक्षय
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes