Shloka 6

Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्

Devanagari script

चक्रे वायु: पृष्ठत: पाण्डवानां धार्तराष्ट्रज्शवापदा व्याहरन्त । गजेन्द्राणां मदगन्धां श्व॒ तीव्रान्‌ न सेहिरे तव पुत्रस्य नागा:

Transliteration

cakre vāyuḥ pṛṣṭhataḥ pāṇḍavānāṃ dhārtarāṣṭrāś ca śvapadā vyāharan | gajendrāṇāṃ madagandhāṃś ca tīvrān na sehire tava putrasya nāgāḥ ||

Translation

Санджая сказал: Ветер дул с тыла пандавов, а на стороне кауравов дикие звери издавали зловещие крики. И слоны в войске твоего сына не могли вынести резкого, подавляющего запаха течки у могучих слонов пандавов.

Word by Word

• चक्रे: made/caused
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Perfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada

• वायुः: the wind
• वायुः: Karta
• Type: Noun
• Root: वायु
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पृष्ठतः: from behind/at the back
• पृष्ठतः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठ
• Form: Adverb (ablatival)

• पाण्डवानाम्: of the Pāṇḍavas
• Type: Noun
• Root: पाण्डव
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• धार्तराष्ट्राः: the Dhārtarāṣṭras (Kauravas)
• धार्तराष्ट्राः: Karta
• Type: Noun
• Root: धार्तराष्ट्र
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• श्वापदाः: wild beasts/predators
• श्वापदाः: Karta
• Type: Noun
• Root: श्वापद
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• व्याहरन्: cried out/uttered
• Type: Verb
• Root: व्याहृ
• Form: Imperfect (Laṅ), 3, Plural, Parasmaipada

• गजेन्द्राणाम्: of the lordly elephants
• Type: Noun
• Root: गजेन्द्र
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• मदगन्धान्: musth-smells (odours of rut)
• मदगन्धान्: Karma
• Type: Noun
• Root: मदगन्ध
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• श्वः: indeclinable (uncertain in this reading)
• Type: Indeclinable
• Root: श्वस्/श्वः
• Form: Particle/indeclinable (textual reading uncertain)

• तीव्रान्: strong/intense
• Type: Adjective
• Root: तीव्र
• Form: Masculine, Accusative, Plural

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न
• Form: Negation

• सेहिरे: endured/tolerated
• Type: Verb
• Root: सह्
• Form: Perfect (Liṭ), 3, Plural, Ātmanepada

• तव: your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: 2, Genitive, Singular

• पुत्रस्य: of (your) son
• Type: Noun
• Root: पुत्र
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• नागाः: elephants
• नागाः: Karta
• Type: Noun
• Root: नाग
• Form: Masculine, Nominative, Plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Pāṇḍavas
• Dhārtarāṣṭras (Kauravas)
• Duryodhana (implied by 'tava putrasya')
• wind (vāyu)
• wild beasts (śvapadāḥ)
• elephants (nāgāḥ, gajendrāḥ)