Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
कथं चातिरथस्तेन पाञज्चाल्येन शिखण्डिना । भीष्मो विनिहतो युद्धे देवेरपि दुरासद:,भीष्म तो युद्धमें देवताओंके लिये भी दुर्जय एवं अतिरथी थे, फिर पांचालराजकुमार शिखण्डीके हाथसे वे किस प्रकार मारे गये?
dhṛtarāṣṭra uvāca |
kathaṃ cātirathas tena pāñcālyena śikhaṇḍinā |
bhīṣmo vinihato yuddhe devair api durāsadaḥ ||
Дхритараштра сказал: «Как Бхишма — атиратха, грозный в бою и труднопобедимый даже для богов, — был убит на войне тем панчальским князем Шикхандиным? (Поведай мне способ и причину, по которым пал столь непобедимый воин.)»
धृतराष्ट उवाच
The verse highlights a recurring Mahābhārata theme: even the mightiest warrior can fall when bound by vows, ethical constraints, and destiny. Power alone does not determine outcomes; dharma, personal commitments, and strategic circumstances shape victory and defeat.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of Bhīṣma’s fall, expresses astonishment and asks Sañjaya to explain how Bhīṣma—renowned as nearly invincible—could be slain, specifically through the agency of the Pāñcāla warrior Śikhaṇḍī.