Previous Verse
Next Verse

Shloka 256

शिक्षाबलेन निहतं पित्रा तव विशाम्पते । भरतश्रेष्ठ] उस दसवें दिनके आनेपर एकमात्र भीष्मने युद्धमें मत्स्य और पांचालदेशकी सेनाओंके अगणित हाथी

sañjaya uvāca | śikṣābalena nihataṃ pitrā tava viśāmpate |

Санджая сказал: О владыка народа, это было сражено твоим отцом одной лишь силой его выучки в оружии. Когда настал десятый день, один только Бхишма на поле брани перебил несметное число слонов и коней войск Матсьи и Панчалы и погубил семерых махаратхов. О повелитель подданных, затем, истребив ещё пять тысяч колесничих, Бхишма — как отец для тебя — силой своего оружейного наставления в той великой войне уничтожил четырнадцать тысяч пеших воинов, тысячу слонов и десять тысяч коней.

शिक्षा-बलेनby the strength of (weapon-)training
शिक्षा-बलेन:
Karana
TypeNoun
Rootशिक्षाबल
FormNeuter, Instrumental, Singular
निहतम्slain/struck down
निहतम्:
Karma
TypeVerb
Rootनि-हन्
FormNeuter, Accusative, Singular
पित्राby (your) father
पित्रा:
Karana
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Instrumental, Singular
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
विशाम्-पतेO lord of the people
विशाम्-पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied addressee as viśāmpate)
B
Bhishma (implied as ‘your father’ in this narrative frame)

Educational Q&A

The line highlights how disciplined training (śikṣā) becomes a decisive force (bala). Ethically, it points to the ambivalence of excellence: mastery and duty can produce awe-inspiring skill, yet in war that same skill magnifies destruction, raising questions about responsibility and the cost of kṣatriya action.

Sanjaya, reporting to the king, attributes a killing/defeat to ‘your father’ (Bhishma) and specifically to the power of his weapons-training. In the surrounding passage (as reflected in the Hindi gloss), this functions as part of a broader description of Bhishma’s devastating battlefield performance and the heavy casualties inflicted.