Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyāya 104 — Śikhaṇḍin-puraskāraḥ (Śikhaṇḍin as Vanguard) and Bhīṣma’s Counter-Advance

रथाभ्यां रथिनौ श्रेष्ठी यथा वै देवदानवौ । फिर तो वे मनुष्य तथा राक्षस दोनों वीर तुरंत ही युद्धस्थलमें एक-दूसरेसे भिड़ गये। दोनों ही रथियोंमें श्रेष्ठ थे, अतः देवता और दानवकी भाँति रथोंद्वारा एक-दूसरेका सामना करने लगे ।।

sañjaya uvāca | rathābhyāṃ rathinau śreṣṭhī yathā vai devadānavau | māyāvī rākṣasaśreṣṭho divyāstrajñaiś ca phālguniḥ ||

Санджая сказал: Тогда эти двое — лучшие из колесничих воинов — сошлись на своих колесницах, словно бог и демон, встретившиеся в бою. Аламбуша, первейший среди ракшасов, владел искусством майи, обмана и наваждения; а Абхиманью, сын Пхалгуни (Арджуны), был искусен в знании и применении небесного оружия. Так, каждый опираясь на свою силу — хитрость с одной стороны и дисциплинированное воинское знание с другой — они вступили в сражение.

रथाभ्याम्by/with (their) chariots
रथाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Dual
रथिनौthe two chariot-warriors
रथिनौ:
Karta
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Nominative, Dual
श्रेष्ठौexcellent, foremost (two)
श्रेष्ठौ:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Dual
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
देवgod (one of the two)
देव:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Dual
दानवौdemon (one of the two)
दानवौ:
Karta
TypeNoun
Rootदानव
FormMasculine, Nominative, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Alambusha
A
Abhimanyu
D
Devas
D
Danavas
C
Chariots
D
Divine weapons (divyāstras)
M
Māyā (illusion)

Educational Q&A

The verse contrasts two kinds of power in war: māyā (deceptive illusion) and divyāstra-jñāna (disciplined, sanctioned martial knowledge). Ethically, it highlights that prowess is not merely force but also the manner of fighting—skill aligned with rightful training and duty is set against trickery and delusion.

Sanjaya describes a chariot-to-chariot engagement: the Rakshasa Alambusha, famed for illusion, confronts Abhimanyu, Arjuna’s son, who is trained in celestial weapons. They meet like a deva and a dānava in direct combat, signaling an intense duel between two elite warriors.