Shloka 52
Nakula’s Declaration and the Uñchavṛtti Brāhmaṇa’s Superior Merit (Āśvamedhika Parva, Adhyāya 92)
Devanagari script
धर्मपुत्रमथाक्षिप्य सक्तुप्रस्थेन तेन सः । मुक्त: शापात् ततः क्रोधो धर्मो ह्वासीदू युधिष्ठिर:,धर्मपुत्र युधिष्ठिरपर आक्षेप करते हुए सेरभर सत्तूके दानका माहात्म्य बताकर क्रोधरूपधारी धर्म शापसे मुक्त हो गया और वह धर्मराज युधिष्ठटिरमें स्थित हो गया
Translation
Затем он обвинил Дхармасуту (Юдхиштхиру), возвеличив могущество дара — меры сату; и тогда Дхарма, принявший облик гнева, освободился от проклятия и вселился в Дхармараджу Юдхиштхиру.
Word by Word
धर्मपुत्रम्Dharma's son (Yudhiṣṭhira) [as object]
धर्मपुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
आक्षिप्यhaving reproached/accused
आक्षिप्य:
TypeVerb
Rootआ-क्षिप्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
सक्तुप्रस्थेनwith a prastha-measure of saktu (parched flour)
सक्तुप्रस्थेन:
Karana
TypeNoun
Rootसक्तुप्रस्थ
FormMasculine, Instrumental, Singular
तेनby that/with that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मुक्तःfreed/released
मुक्तः:
TypeVerb
Rootमुच्
FormPast Passive Participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
शापात्from the curse
शापात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशाप
FormMasculine, Ablative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रोधःanger (personified)
क्रोधः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
हindeed (emphatic particle)
ह:
TypeIndeclinable
Rootह
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira (as locus/recipient of entry)
युधिष्ठिरः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes