Shloka 1
शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort
अफ्-#-#क+ पञ्चाशीतितमोब<् ध्याय: यज्ञभूमिकी तैयारी, नाना देशोंसे आये हरा राजाओंका यज्ञकी सजावट और आयोजन वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वानुययौ पार्थो हयं कामविहारिणम् । न्यवर्तत ततो वाजी येन नागादह्दयं पुरम्,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! गान्धारराजसे यों कहकर अर्जुन इच्छानुसार विचरनेवाले घोड़ेके पीछे चल दिये। अब वह घोड़ा लौटकर हस्तिनापुरकी ओर चला
vaiśampāyana uvāca | ity uktvānuyayau pārtho hayaṁ kāmavihāriṇam | nyavartata tato vājī yena nāgāhvayaṁ puram ||
Вайшампаяна сказал: Сказав так, Партха (Арджуна) отправился вслед за жертвенным конём, что странствовал по своей воле. Затем скакун повернул назад и направился к Нагāхвая — городу (Хастинапуре). В нравственных пределах ашвамедхи свободное странствие коня означает испытание верховной власти без ненужного кровопролития, а следование Арджуны выражает дисциплинированную охрану обряда, а не завоевание ради завоевания.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power is to be exercised under dharma: the Aśvamedha horse moves freely as a lawful test of sovereignty, and the warrior’s role is disciplined protection of the rite, avoiding aggression unless challenged.
After addressing the Gāndhāra king (as implied by the surrounding context), Arjuna begins following the freely roaming sacrificial horse; the horse then turns back toward Hastināpura (Nāgāhvaya-pura).