Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
सहस्नेणापि दुर्मेधा न बुद्धिमधिगच्छति । चतुर्थेनाप्यथांशेन बुद्धिमान् सुखमेधते
sahasreṇāpi durmedhā na buddhim adhigacchati | caturthenāpy athāṁśena buddhimān sukham edhate ||
Ваю сказал: Человек скудного разумения, хоть тысячу раз ни старайся, не достигает истинного различения; но мудрый, приложив лишь четверть того усилия, обретает понимание и тем процветает в благополучии. Стих утверждает: внутренняя пригодность и ясность ума важнее одной лишь меры труда.
वायुदेव उवाच
The verse teaches that wisdom is not produced merely by multiplying external efforts; without sound intellect and receptivity, even great exertion may fail. Conversely, a discerning person needs comparatively little effort to grasp truth and thereby attain well-being.
Vāyudeva is speaking as a moral instructor, offering a general maxim about discernment and effort. The statement functions as ethical counsel within the Ashvamedhika Parva’s reflective, didactic passages.