Shloka 3
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
नारद उवाच येनायं सृज्यते जन्तुस्ततो<न्यः पूर्वमेति तम् । प्राणद्वन्द्धं हि विज्ञेयं तिर्यगूर्धष्वमधश्च यत्,नारदजीने कहा--मुने! जिस निमित्त कारणसे इस जीवकी उत्पत्ति होती है, उससे भिन्न दूसरा पदार्थ भी पहले कारण-रूपसे उपस्थित होता है। वह है प्राणोंका द्वन्ध। जो ऊपर (देवलोक), तिर्यक् (मनुष्यलोक) और अधोलोक (पशु आदि)-में व्याप्त है, ऐसा समझना चाहिये
nārada uvāca | yenāyaṃ sṛjyate jantus tato 'nyaḥ pūrvam eti tam | prāṇadvandvaṃ hi vijñeyaṃ tiryag ūrdhvaṃ adhaś ca yat ||
Нарада сказал: «Тем, чем это живое существо приводится к бытию,—прежде той причины возникает иной, отличный принцип, уже наличный как предшествующее условие. Знайте: это “двоица жизненных дыханий” (прана в двойственности), пронизывающая миры верхние, срединные и нижние».
नारद उवाच
Educational Q&A
Creation is not explained only by a single immediate cause; Nārada points to a prior, pervasive condition—prāṇadvandva, the dual functioning of vital forces—present throughout all levels of existence (higher, middle, and lower realms).
Nārada is instructing a sage (muni) in a doctrinal discussion on origins: he identifies an underlying principle that precedes and supports the arising of embodied beings, framing it in terms of prāṇa operating in a dual mode across the cosmos.