Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः

Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! बूढ़े राजा धृतराष्ट्रके ऐसे करुणामय वचन कहनेपर नगर और जनपदके निवासी सभी लोग दुःखसे अचेत-से हो गये ।। तृष्णीम्भूतांस्ततस्तांस्तु बाष्पकण्ठान्‌ महीपति: । धृतराष्ट्री महीपाल: पुनरेवाभ्यभाषत,उन सबके कण्ठ आँसुओंसे अवरुद्ध हो गये थे; अतः वे कुछ बोल नहीं पाते थे। उन्हें मौन देख महाराज धृतराष्ट्रने फिर कहा--

Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! vṛddhasya rājño Dhṛtarāṣṭrasyaivaṃ karuṇamayāni vacanāni śrutvā nagara-janapada-nivāsinaḥ sarve duḥkhena mūrcchitā iva babhūvuḥ. tṛṣṇīmbhūtāṃs tataḥ tāṃs tu bāṣpa-kaṇṭhān mahīpatiḥ Dhṛtarāṣṭrī mahīpālaḥ punar evābhyabhāṣata.

Вайшампаяна сказал: «О Джанамеджая, когда престарелый царь Дхритараштра произнёс такие исполненные сострадания слова, все жители города и окрестных селений были подавлены скорбью, словно оглушённые. Их горла сдавили слёзы, и они не могли говорить; увидев их молчание, царь Дхритараштра обратился к ним вновь.»

तृष्णीम्silently
तृष्णीम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतृष्णीम् (अव्यय)
भूतान्become; having become
भूतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootभूत (कृदन्त; भू + क्त)
FormMasculine, Accusative, Plural
ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
तान्those (people)
तान्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Accusative, Plural
तुbut; indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
बाष्पtears
बाष्प:
Karana
TypeNoun
Rootबाष्प
FormMasculine, Instrumental (as first member in compound), Singular
कण्ठान्throats
कण्ठान्:
Karma
TypeNoun
Rootकण्ठ
FormMasculine, Accusative, Plural
महीपतिःthe king (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपति
FormMasculine, Nominative, Singular
धृतराष्ट्रीDhritarashtra (as an epithet: of Dhritarashtra)
धृतराष्ट्री:
Karta
TypeAdjective
Rootधृतराष्ट्र (विशेषण/नाम; धृतराष्ट्र + इन्)
FormMasculine, Nominative, Singular
महीपालःthe ruler/king
महीपालः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपाल
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
अभ्यभाषतspoke; addressed
अभ्यभाषत:
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
D
Dhṛtarāṣṭra
N
nagara-vāsinaḥ (city-dwellers)
J
janapada-vāsinaḥ (country/realm-dwellers)