Shloka 16
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement
यदिदानीमहं ब्रूयामस्मिन् काल उपस्थिते,पालयामास नस्तातो विदितार्थो न संशय: । धृतराष्ट्र बोले--सज्जनो! महाराज शान्तनुने इस पृथ्वीका यथावत््रूपसे पालन किया था। उसके बाद भीषद्वारा सुरक्षित हमारे तत्त्वज्ञ पिता विचित्रवीर्यने इस भूमण्डलकी रक्षा की; इसमें संशय नहीं है यदन्येन मदीयेन तदनुज्ञातुमर्ह थ । मेरे पुत्रोंने तथा मुझसे सम्बन्ध रखनेवाले और किसीने आपलोगोंका जो कुछ भी अपराध किया हो, उसके लिये मुझे क्षमा करें और जानेकी आज्ञा दें ।। भवद्धिर्न हि मे मन्यु: कृतपूर्व: कथंचन
yad idānīm ahaṃ brūyām asmin kāla upasthite, pālayāmāsa nas tāto viditārtho na saṃśayaḥ | yad anyena madīyena tad anujñātum arha tha | me putraiś ca mayā sambandha-vatā anyena vā yuṣmākaṃ yat kiṃcid aparādhaṃ kṛtaṃ syāt, tat kṣamasva, gantum anujānīta || bhavadbhir na hi me manyuḥ kṛtapūrvaḥ kathaṃcana |
Вайшампаяна сказал: «Теперь, в час, который настиг нас, я должен говорить. Наш пращур, великий царь Шантану, правил этой землёй должным образом — в этом нет сомнения. После него наш отец Вичитравирья, под защитой Бхишмы, оберегал это царство; и в этом нет никакой неопределённости. Если иным, связанным со мной, также следует даровать отпуск, прошу — дозвольте. Какое бы прегрешение ни совершили мои сыновья, или я сам, или кто-либо из моих родичей против вас — простите и дайте нам разрешение уйти. Ибо с вашей стороны никогда и ни в какое время не было явлено ко мне гнева».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds ethical closure: acknowledging rightful kingship and duty (proper protection of the realm) while also seeking forgiveness for harms caused by oneself and one’s kin. It models humility, accountability, and the dharmic value of reconciliation before withdrawal or departure.
In the Āśramavāsika context, Dhṛtarāṣṭra (as reported by Vaiśaṃpāyana) speaks to the assembled elders/people, recalling the righteous rule of Śāntanu and the protection of Vicitravīrya under Bhīṣma, then asks that any offences by him or his sons be forgiven and requests permission to depart—signaling a transition toward leaving worldly life.