Shloka 11
वंशानुकीर्तनम् — Genealogical Recitation from Dakṣa to Yayāti and the Establishment of the Paurava Line
महान् धनुर्थर राजा दुष्यन्तने इस प्रकार मनको मोह लेनेवाले उस उत्तम वनमें प्रवेश किया। उस समय फूलोंसे भरी हुई डालियोंवाले वृक्ष वायुके झकोरोंसे हिल-हिलकर उनके ऊपर बार-बार अदभुत पुष्प-वर्षा करने लगे। वे वृक्ष इतने ऊँचे थे, मानो आकाशको छू लेंगे। उनपर बैठे हुए मीठी बोली बोलनेवाले पक्षियोंके मधुर शब्द वहाँ गूँज रहे थे || ९-- १० || विरेजु: पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बरा: । तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु,उस वनमें पुष्परूपी विचित्र वस्त्र धारण करनेवाले वृक्ष अद्भुत शोभा पा रहे थे। फूलोंके भारसे झुके हुए उनके कोमल पल््लवोंपर बैठे हुए मधुलोभी भ्रमर मधुर गुंजार कर रहे थे। राजा दुष्यन्तने वहाँ बहुत-से ऐसे रमणीय प्रदेश देखे जो फूलोंके ढेरसे सुशोभित तथा लतामण्डपोंसे अलंकृत थे। मनकी प्रसन्नताको बढ़ानेवाले उन मनोहर प्रदेशोंका अवलोकन करके उस समय महातेजस्वी राजाको बड़ा हर्ष हुआ
vaiśampāyana uvāca | mahān dhanurdharaḥ rājā duṣyantaḥ tathāvidhaṃ manomohanam uttamaṃ vanaṃ praviśat | tadā puṣpabharitābhir śākhābhir vṛkṣā vāyujhaṅkārair calitāḥ tasya upari punaḥ punaḥ adbhutaṃ puṣpavarṣaṃ pracakruḥ | te vṛkṣāḥ atyuccāḥ āsan, yathā nabhaḥ spṛśeyuḥ | teṣu niṣaṇṇānāṃ madhurabhāṣiṇāṃ pakṣiṇāṃ madhurāḥ śabdāḥ tatra pratidhvanantaḥ | virejuḥ pādapās tatra vicitrakusumāmbarāḥ | teṣāṃ tatra pravāleṣu puṣpabhārāvanāmiṣu madhulubdhā bhramarā madhuraṃ guñjāṃ cakruḥ | rājā duṣyantaḥ tatra bahūn ramyān pradeśān apaśyat puṣparāśibhiḥ śobhitān latāmaṇḍapaiś ca alaṅkṛtān | tān manoharān pradeśān avalokya tadā mahātejā rājā paramaharṣaṃ lebhe |
Вайшампаяна сказал: великий царь Душьянта, прославленный как носитель лука, вступил в тот превосходный лес, что чарует и пленяет ум. Тогда деревья, чьи ветви были отягчены цветами, качались под порывами ветра и снова и снова осыпали его дивным дождём лепестков. Они стояли столь высоко, что казалось — вот-вот коснутся неба. Сладостные голоса птиц, сидевших на их кронах, разносились эхом по всей роще. Там деревья сияли, словно были облачены в одежды из пёстрых цветов. На нежных побегах, согнутых тяжестью цветения, медолюбивые пчёлы гудели мелодично. Царь Душьянта увидел множество прелестных мест, украшенных грудами цветов и убранных беседками из вьющихся растений; и, созерцая эти чарующие уголки, умножающие радость сердца, лучезарный царь исполнился ликования.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how a ruler’s mind can be refined by contact with beauty and harmony in nature. Such descriptions in the Mahābhārata often prepare the ethical atmosphere: a king, though powerful, is shown as capable of receptivity, restraint, and joy—qualities that support dharmic conduct before decisive encounters.
Vaiśampāyana describes King Duṣyanta entering an enchanting forest. Trees sway in the wind and seem to shower flowers; birds sing and bees hum on blossom-laden shoots. The king observes flower-strewn, creeper-decorated spots and feels great delight—setting the scene for the events connected with the hermitage-forest world.