Tapovana-praveśaḥ — The King’s Entry into the Sacred Grove and Vision of the Āśrama
कारयन्त: कृषिं गोभिस्तथा वैश्या: क्षिताविह । युज्जते धुरि नो गाश्न कृशाज्रांशज्षाप्पजीवयन्,वैश्यगण बैलोंद्वारा इस पृथ्वीपर दूसरोंसे खेती कराते हुए भी स्वयं उनके कंधेपर जुआ नहीं रखते थे--उन्हें बोझ ढोनेमें नहीं लगाते थे और दुर्बल अंगोंवाले निकम्मे पशुओंको भी दाना-घास देकर उनके जीवनकी रक्षा करते थे
vaiśampāyana uvāca | kārayantaḥ kṛṣiṃ gobhis tathā vaiśyāḥ kṣitāv iha | yujjate dhuri no gāś ca kṛśāṅgān ajasāpi jīvayan |
Вайшампаяна сказал: Хотя земледелие на этой земле совершалось с помощью быков, вайшьи не впрягали скот в ярмо для тяжких нош и не принуждали его таскать грузы. Даже животных со слабыми конечностями — непригодных к тяжёлой работе — кормили травой и зерном и оберегали их жизнь. Этот отрывок являет нравственный уклад: добывание пропитания, соединённое с воздержанностью и состраданием к зависимым существам.
वैशम्पायन उवाच
The verse presents an ethic of livelihood with compassion: even when using animals for agriculture, one should avoid overburdening them and should sustain the weak and unfit rather than exploiting them. It frames humane treatment of dependent beings as part of dharma.
Vaiśampāyana describes the conduct of the Vaiśya community: they engage in farming with cattle, yet they refrain from yoking them to heavy burdens and ensure even frail animals are fed and kept alive. The narration functions as a moral-social description within the Adi Parva context.