Tapovana-praveśaḥ — The King’s Entry into the Sacred Grove and Vision of the Āśrama
अभ्यगच्छन्नृतौ नारीं न कामान्नानृतो तथा । तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि,उस समय सब लोग ऋतुकालमें ही पत्नीसमागम करते थे; केवल कामनावश या ऋतुकालके बिना नहीं करते थे। इसी प्रकार पशु-पक्षी आदिकी योनिमें पड़े हुए जीव भी ऋतुकालमें ही अपनी स्त्रियोंसे संयोग करते थे। भरतश्रेष्ठ] उस समय धर्मका आश्रय लेनेसे सब लोग सहस्र एवं शत वर्षोतक जीवित रहते थे और उत्तरोत्तर उन्नति करते थे
abhyagacchann ṛtau nārīṃ na kāmān nānṛto tathā | tathaivānyāni bhūtāni tiryagyonigatāny api ||
Вайшампаяна сказал: В ту древнюю пору люди приближались к своим жёнам лишь в надлежащее время для зачатия; не делали этого из одной страсти и не делали не ко времени. Так же и прочие живые существа — даже рождённые в утробах зверей и птиц — сходились со своими самками только в подходящий срок.
वैशम्पायन उवाच
The verse teaches that dharma includes restraint and right timing: marital union is portrayed as regulated by ṛtu (the proper season) rather than driven by mere kāma (impulse), suggesting an ethical order extending even to non-human life.
Vaiśampāyana describes the conduct of people in an earlier age, emphasizing that they approached their wives only during the appropriate fertile period; he adds that even animals and birds followed this seasonal propriety, highlighting a world governed by disciplined norms.