Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ

King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt

तयो: पुमांसं जग्राह राजोपरिचरस्तदा । स मत्स्यो नाम राजासीदू धार्मिक: सत्यसंगर:,मछेरोंकी बात सुनकर राजा उपरिचरने उस समय उन दोनों बालकोंमेंसे जो पुरुष था, उसे स्वयं ग्रहण कर लिया। वही मत्स्य नामक धर्मात्मा एवं सत्यप्रतिज्ञ राजा हुआ इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि अंशावतरणपर्वणि व्यासुद्ुत्पत्तौ त्रिषष्टितमो5 ध्याय: इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत अंशावतरणपर्वमें व्यास आदिकी उत्पत्तिये सम्बन्ध रखनेवाला तिरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

tayoḥ pumāṁsaṁ jagrāha rājopacaras tadā | sa matsyo nāma rājāsīd dhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ ||

Тогда царь Упаричара взял себе мальчика из двух детей. Впоследствии он стал царём по имени Матсья — праведным в поступках и твёрдым в обете истины.

तयोःof those two
तयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, षष्ठी, द्विवचन
पुमांसम्the male (child)
पुमांसम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुमांस्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जग्राहseized/took
जग्राह:
Karta
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उपरिचरःUparicara (proper name)
उपरिचरः:
Karta
TypeNoun
Rootउपरिचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formtrue
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मत्स्यःMatsya (name)
मत्स्यः:
Karta
TypeNoun
Rootमत्स्य
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनाम
Formtrue
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आसीत्was
आसीत्:
Karta
TypeVerb
Rootअस्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
धार्मिकःrighteous
धार्मिकः:
Karta
TypeAdjective
Rootधार्मिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सत्यसंगरःtrue to his vow/true in resolve
सत्यसंगरः:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्यसंगर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

U
Uparicara (Vasu)
M
Matsya

Educational Q&A

The verse highlights an ideal of kingship: a ruler’s authority is validated by dharma and by unwavering commitment to truth (satyasaṅgara), suggesting that moral integrity is central to legitimate rule.

King Uparicara takes the male child from among two children; that child later becomes known as King Matsya, described as righteous and firm in truth.