Shloka 121
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अनुप्रविश्य विप्रार्थे फाल्गुनो गृह्य चायुधम् । मोक्षयित्वा गृहं गत्वा विप्रार्थ कृतनिश्चय:,इसी प्रसंगमें सुन्दर और उपसुन्दके उपाख्यानका भी वर्णन है। तदनन्तर एक दिन धर्मराज युधिष्ठिर द्रौपदीके साथ बैठे हुए थे। अर्जुनने ब्राह्मणके लिये नियम तोड़कर वहाँ प्रवेश किया और अपने आयुध लेकर ब्राह्मणकी वस्तु उसे प्राप्त करा दी और दृढ़ निश्चय करके वीरताके साथ मर्यादापालनके लिये वनमें चले गये। इसी प्रसंगमें यह कथा भी कही गयी है कि वनवासके अवसरपर मार्गमें ही अर्जुन और उलूपीका मेल-मिलाप हो गया
anupraviśya viprārthe phālguno gṛhya cāyudham | mokṣayitvā gṛhaṃ gatvā viprārtha kṛtaniścayaḥ ||
Ради брахмана Фальгуна (Арджуна) вошёл в запретное место и взял своё оружие; исполнив нужду брахмана, он вернулся домой, твёрдо решившись. В этом контексте Арджуна нарушает правило, чтобы исполнить более высокий долг: он восстанавливает справедливое право брахмана и, дабы сохранить святость оговорённой границы и собственную честность, принимает установленное последствие и с неколебимой отвагой уходит в лес.
राम उवाच
Educational Q&A
When duties conflict, one may act to protect a higher dharma (here, aiding a brahmin and restoring justice), yet still accept responsibility for violating an agreed rule—upholding integrity through willingness to bear consequences.
Arjuna enters a restricted space to retrieve weapons in order to help a brahmin. After accomplishing the brahmin’s need, he returns and, remaining true to the prior agreement about boundaries, resolves to go to the forest as the consequence of his transgression.