Shloka 75

योडरिणा सह संधाय शयीत कृतकृत्यवत्‌ । स वृक्षाग्रे यथा सुप्त: पतितः प्रतिबुध्यते,जैसे वृक्षेके ऊपरकी शाखापर सोया हुआ पुरुष जब गिरता है, तब होशमें आता है उसी प्रकार जो अपने शत्रुके साथ संधि करके कृतकृत्यकी भाँति सोता (निश्चिन्त हो जाता) है, वह शत्रुसे धोखा खानेपर सचेत होता है

yo 'riṇā saha sandhāya śayīta kṛtakṛtyavat | sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate ||

Тот, кто заключает союз с врагом и затем ложится, словно дело уже завершено,—беспечный и самодовольный,—очнётся лишь после того, как будет обманут: как человек, уснувший на вершине дерева, приходит в себя только падая.

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अरिणाwith an enemy
अरिणा:
Karana
TypeNoun
Rootअरि
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहtogether/with
सह:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसह
संधायhaving made (a pact), having concluded
संधाय:
TypeVerb
Rootसम्-धा
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
शयीतshould sleep/lie down
शयीत:
TypeVerb
Rootशी
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
कृतकृत्यवत्as if having accomplished his task (self-satisfied)
कृतकृत्यवत्:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतकृत्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृक्षाग्रेon the top of a tree
वृक्षाग्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवृक्षाग्र
FormNeuter, Locative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सुप्तःasleep
सुप्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुप्त
FormMasculine, Nominative, Singular
पतितःfallen
पतितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपतित
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिबुध्यतेwakes up, becomes aware
प्रतिबुध्यते:
TypeVerb
Rootप्रति-बुध्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada

कणिक उवाच

कणिक (Kaṇika)
A
ari (enemy)
V
vṛkṣa (tree)

Educational Q&A

Do not become complacent after making peace with an enemy; a treaty does not remove the need for vigilance. Trust without caution invites betrayal, and awareness often returns only after harm is done.

Kaṇika is giving counsel in the idiom of political prudence (nīti), warning that one who relaxes after concluding a pact with an adversary is like a man sleeping atop a tree—he realizes the danger only when he falls.