Shloka 18
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
Devanagari script
एकाग्र: स्यादविवृतो नित्यं विवरदर्शक: । राजन् नित्यं सपत्नेषु नित्योद्धिग्न: समाचरेत्,“राजा सदा शत्रुकी गतिविधिको जाननेके लिये एकाग्र रहे। अपने राज्यके सभी अंगोंको गुप्त रखे। राजन! सदा अपने शत्रुओंकी कमजोरीपर दृष्टि रखे और उनसे सदा सतर्क (सावधान) रहे
Translation
Вайшампаяна сказал: «О царь, будь собран и не раскрывай себя; всегда умей замечать щели и слабые места. Среди соперников поступай с неизменной осторожностью, пребывая в постоянной настороженности».
Word by Word
एकाग्रःsingle-pointed, attentive
एकाग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकाग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्should be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
अविवृतःnot disclosed, not open (kept secret)
अविवृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअविवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
विवरदर्शकःone who observes weaknesses (gaps)
विवरदर्शकः:
Karta
TypeAdjective
Rootविवर-दर्शक
FormMasculine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
सपत्नेषुamong rivals/enemies
सपत्नेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसपत्न
FormMasculine, Locative, Plural
नित्य-उद्धिग्नःalways on guard, ever vigilant
नित्य-उद्धिग्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्य-उद्धिग्न
FormMasculine, Nominative, Singular
समाचरेत्should conduct himself / should act
समाचरेत्:
TypeVerb
Rootसम्-आ-चर्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes