Shloka 11
धृतराष्ट्र–दुर्योधन संवादः
Vāraṇāvata-vivāsana-nīti: Dhṛtarāṣṭra and Duryodhana’s Policy Dialogue
Devanagari script
यस्तस्य सहसा राजन् विकार: समदृश्यत । तेन सुस्त्राव रेतो5स्य स च तन्नान्वबुध्यत,राजन! किंतु उनके मनमें सहसा जो विकार देखा गया, इससे उनका वीर्य स्खलित हो गया; परंतु इस बातका उन्हें भान नहीं हुआ
Transliteration
yastasyā sahasā rājan vikāraḥ samadṛśyata | tena sustrāva reto ’sya sa ca tannānvabudhyata ||
Translation
Вайшампаяна сказал: «О царь, когда в нём внезапно обнаружилось смятение ума, его семя непроизвольно истекло; но он сам этого не осознал».
Word by Word
यःwhich/that (change)
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
सहसाsuddenly
सहसा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसहसा
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विकारःchange/disturbance
विकारः:
Karta
TypeNoun
Rootविकार
FormMasculine, Nominative, Singular
समदृश्यतwas seen/appeared
समदृश्यत:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Ātmanepada (passive/impersonal sense)
तेनby that/thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
सुस्त्रावflowed out/was discharged
सुस्त्राव:
TypeVerb
Rootस्रु
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
रेतःsemen
रेतः:
Karta
TypeNoun
Rootरेतस्
FormNeuter, Nominative, Singular
अस्यof him
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Genitive, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तत्that (fact/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अन्वबुध्यतnoticed/understood
अन्वबुध्यत:
TypeVerb
Rootबुध्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Ātmanepada
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaR
rājan (the king addressed—Janamejaya in the frame narrative)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes