Shloka 19

Ādi Parva, Adhyāya 113 — Maryādā-sthāpana (Śvetaketu’s Boundary) and the Niyoga Deliberation of Pāṇḍu and Kuntī

Devanagari script

ततो विवाहे निर्वत्ते स राजा कुरुनन्दन: । स्थापयामास तां भार्या शुभे वेश्मनि भाविनीम्‌,इस प्रकार विवाह-कार्य सम्पन्न हो जानेपर कुरुनन्दन राजा पाण्डुने अपनी कल्याणमयी भार्याको सुन्दर महलमें ठहराया

Transliteration

tato vivāhe nirvṛtte sa rājā kurunandanaḥ | sthāpayāmāsa tāṃ bhāryāṃ śubhe veśmani bhāvinīm ||

Translation

Когда брачные обряды были совершены как подобает, царь Панду — радость рода Куру — поселил свою благую супругу в великолепном дворце, тем самым утвердив её в достойном и почётном доме после законного союза.

Word by Word

• ततः: then/thereupon
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• विवाहे: in the marriage (ceremony)
• विवाहे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• निर्वृत्ते: having been completed/finished
• निर्वृत्ते: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: निर्वृत्त (नि√वृत्/√वृत्, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (विवाहे इति विशेष्ये)

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुरुनन्दनः: delight of the Kurus (Kuru-descendant)
• कुरुनन्दनः: Karta
• Type: Noun
• Root: कुरुनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्थापयामास: placed/installed/caused to stay
• स्थापयामास: Karta
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) / स्थापयति (णिजन्त)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शुभे: auspicious
• शुभे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (वेश्मनि इति विशेष्ये)

• वेश्मनि: in the mansion/palace
• वेश्मनि: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• भाविनीम्: virtuous/auspicious (lady)
• भाविनीम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: भाविनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (भार्याम् इति विशेष्ये)

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Pāṇḍu
• Kuru dynasty
• wife (newly married queen)
• palace/residence

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores dharmic social order: after a lawful marriage, the husband-king formally establishes the wife in an honorable residence, reflecting responsibility, protection, and public recognition of the marital bond.

What is happening in the narrative?

After the wedding ceremonies are completed, King Pāṇḍu settles his newly married queen in a beautiful palace, marking the transition from the marriage rite to her established place in the royal household.