अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
सर्वेषां कविमुख्यानामुपजीव्यो भविष्यति । पर्जन्य इव भूतानामक्षयो भारतद्रुम:,संसारमें जितने भी श्रेष्ठ कवि होंगे उनके काव्यके लिये यह मूल आश्रय होगा। जैसे मेघ सम्पूर्ण प्राणियोंके लिये जीवनदाता है, वैसे ही यह अक्षय भारत-वृक्ष है
sarveṣāṃ kavimukhyānām upajīvyo bhaviṣyati | parjanya iva bhūtānām akṣayo bhāratadrumaḥ ||
Для всех величайших поэтов это (Махабхарата) станет питающим источником и основанием их поэзии. Как дождевые тучи даруют жизнь всем существам, так и это неиссякаемое «древо Бхараты» вечно питает и поддерживает.
The verse presents the Mahābhārata as an inexhaustible, life-sustaining source for later poets and thinkers—like rain that nourishes all beings—affirming the epic’s enduring authority and generative power in transmitting dharma and cultural wisdom.
In the opening of Ādi Parva, the text is being praised and introduced. This verse functions as an encomium, declaring that the Bhārata will serve as a foundational reservoir for future literary creation, using the metaphor of a rain-cloud and a never-failing tree.