Shloka 29

Devotpatti-nirūpaṇa — Hari’s Pūrṇatva

Completeness) and the Ritual Doctrine of Sāra (Essence

तुलसी सर्वदा सारा एकादश्यामपि द्विज / आर्द्रा वाप्यथवा शुष्का सार्द्रा सारवती स्मृता

tulasī sarvadā sārā ekādaśyāmapi dvija / ārdrā vāpyathavā śuṣkā sārdrā sāravatī smṛtā

О дваждырождённый (двиджа), Туласи всегда благодатна и действенна — особенно в день Экадаши. Будь она влажной или сухой, Туласи, употребляемая вместе с водой, помнится как поистине плодотворная и исполненная силы.

तुलसीTulasi (holy basil)
तुलसी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
साराexcellent; full of essence
सारा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘तुलसी’)
एकादश्याम्on Ekadashi
एकादश्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootएकादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि = ‘also/even’
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
आर्द्राmoist; fresh
आर्द्रा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (tulasī understood)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), ‘also/even’
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (alternative/disjunction)
शुष्काdry
शुष्का:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (tulasī understood)
with
:
Sambandha (सम्बन्ध/Prefix)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश)
Formउपसर्गसदृश-पूर्वपद (prefix-like), ‘with’ (सम्/सह अर्थे)
आर्द्राmoist
आर्द्रा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआर्द्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (tulasī understood)
सारवतीpossessing essence; excellent
सारवती:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसारवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (tulasī)
स्मृताis regarded (as)
स्मृता:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकालिक-कर्तरि प्रयोगः; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘(सा) स्मृता’ = ‘is considered/remembered’

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Tulasī is perpetually potent and auspicious; devotionally offered (even dried, with water) it remains fruitful—especially on Ekādaśī.

Vedantic Theme: Bhakti as purifier; sacred association (saṅga) and intention (bhāva) elevate simple substances into enduring spiritual efficacy.

Application: Offer tulasī to Viṣṇu regularly; observe Ekādaśī with tulasī-sevā; if fresh leaves are unavailable, dried tulasī with water is still acceptable in devotion (within tradition).

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 3.14.25–28 (contrast: many foods lose sāra by time; tulasī remains sāra).

T
Tulasi
E
Ekadashi
D
Dvija

FAQs

This verse states that Tulasi is always spiritually efficacious, and its merit is emphasized on Ekadashi, making it a highly recommended offering in Vishnu-centered observances.

In the Preta Kanda’s ritual context, Tulasi is treated as a powerful sacred aid; the verse underscores that even dried Tulasi remains meritorious when used properly (notably with water), aligning with the text’s focus on effective devotional supports.

Keep Tulasi for daily worship—especially on Ekadashi—and know that even dried leaves can be used reverently (commonly with water) to maintain continuity of practice when fresh leaves are unavailable.