Shloka 37
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दुर्बला देवताः सर्वा विभान्त्यन्यादृशा इव / विनष्टप्रयमेवास्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्
Transliteration
durbalā devatāḥ sarvā vibhāntyanyādṛśā iva / vinaṣṭaprayamevāsti trailokyaṃ sacarācaram
Translation
Все божества ослабели и казались словно иными; три мира со всем движущимся и неподвижным были как бы почти уничтожены.
Word by Word
durbalāḥweak
durbalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devatāḥ
TypeAdjective
Rootdurbala (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन) (agreeing with devatāḥ)
devatāḥdeities
devatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
sarvāḥall
sarvāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devatāḥ
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
vibhāntishine/appear
vibhānti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhā (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
anya-ādṛśāḥof a different appearance
anya-ādṛśāḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa / Viśeṣaṇa of devatāḥ
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक) + ādṛśa (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); कर्मधारयः (अन्यः आदृशः = अन्यादृशः)
ivaas if, like
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormComparative particle (उपमा-अव्यय)
vinaṣṭa-prayamalmost destroyed
vinaṣṭa-prayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) / Predicative complement
TypeAdjective
Rootvinaṣṭa (कृदन्त; √naś धातु) + praya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (predicate of trailokyam); तत्पुरुषः (विनष्टः प्रायः/प्रायम्) = almost destroyed
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण-अव्यय)
astiis
asti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
tri-lokyamthe three worlds
tri-lokyam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + loka (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः = त्रैलोक्यम्)
sa-cara-acaramwith the moving and the unmoving
sa-cara-acaram:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of trailokyam
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (agreeing with trailokyam); द्वन्द्वः (चर + अचर) with सह- (सचराचरम् = चराचर-सहितम्)