Shloka 7
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
चिरं शुश्रूषया सम्यक्तोषितो देशिकेश्वरः / तूष्णीं संकल्पयेच्छिष्यं सा दीक्षा मानसी मता
Transliteration
ciraṃ śuśrūṣayā samyaktoṣito deśikeśvaraḥ / tūṣṇīṃ saṃkalpayecchiṣyaṃ sā dīkṣā mānasī matā
Translation
Долгим и усердным служением, исполненным почтения, ученик вполне удовлетворяет Владыку наставников; и тогда, в молчании, гуру лишь в сердце решает принять ученика — это считается умственной дикшей (мāнасī).
Word by Word
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘दीर्घकालम्’
शुश्रूषयाby service/attendance
शुश्रूषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
सम्यक्properly, well
सम्यक्:
Viśeṣaṇa of participle (विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
तोषितःpleased/satisfied
तोषितः:
Karta (कर्ता) (as predicate of deśikeśvaraḥ)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘तुष्’ धातोः क्त प्रत्ययः
देशिक-ईश्वरःthe lord/master teacher (preceptor)
देशिक-ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेशिक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देशिकस्य ईश्वरः)
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
Manner adjunct (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘मौनम्/निःशब्दम्’
संकल्पयेत्should resolve/mentally initiate
संकल्पयेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसंकल्पय् (धातु, √कॢप् caus.)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
शिष्यम्the disciple
शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
साthat
सा:
Karta (कर्ता) (copular subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
Pradhāna-nāma (प्रधाननाम)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मानसीmental
मानसी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (दीक्षायाः)
मताis considered
मता:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मन्’ धातोः क्त प्रत्ययः