Shloka 7
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
आपो ग्रसंति वै पूर्वं भूमेर्गन्धात्मकं गुमम् / आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते
Transliteration
āpo grasaṃti vai pūrvaṃ bhūmergandhātmakaṃ gumam / āttagandhā tato bhūmiḥ pralayatvāya kalpate
Translation
Прежде всего воды поглощают присущее земле качество — запах (гандха). Лишившись запаха, земля становится пригодной к состоянию пралаи, к растворению.
Word by Word
आपःthe waters
आपः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); बहुवचन — ‘आपः’ (plural form)
ग्रसन्तिswallow; engulf
ग्रसन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ग्रस् (धातु)
Formलट् (present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
पूर्वम्first
पूर्वम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘first’)
भूमेःof the earth
भूमेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive); एकवचन
गन्धात्मकम्having smell as its essence
गन्धात्मकम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeAdjective
Rootगन्ध + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन — तत्पुरुष (gandhaḥ ātmā yasya / gandhena ātmakaḥ)
गुणम्quality
गुणम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन
आत्तगन्धा(the earth) deprived of smell
आत्तगन्धा:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootआ + √दा (धातु) → आत्त (कृदन्त) + गन्ध (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन — ‘आत्तः गन्धः यस्याः सा’ (she whose smell has been taken away)
ततःthen; thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/हेतु-वाचक (then/thereupon)
भूमिःthe earth
भूमिः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन
प्रलयत्वायfor dissolution; for destruction
प्रलयत्वाय:
Sampradāna (सम्प्रदान/चतुर्थी)
TypeNoun
Rootप्रलयत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी (4th/dative); एकवचन — प्रयोजन (purpose)
कल्पतेbecomes fit; comes to be
कल्पते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कॢप् (धातु)
Formलट् (present); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष; एकवचन